Hội đồng Tư pháp Quốc gia truy vấn 256 thẩm phán về vi phạm kỷ luật
Tại phiên họp lần thứ 111 được tổ chức ở thủ đô Abuja, Hội đồng Tư pháp Quốc gia Nigeria (NJC) đã công bố truy vấn 256 thẩm phán về các hành vi vi phạm kỷ luật trong ngành tư pháp. Bên cạnh đó, họ đình chỉ công tác hai thẩm phán trong vòng một năm mà không được nhận lương.
Quy trình làm việc của NJC là rất cẩn trọng, đồng thời họ đã bác bỏ 73 đơn khiếu tố khác không đủ cơ sở. Ngoài ra, hội đồng còn triệu tập Chánh án Tòa Liên bang và Chánh án Tòa án bang Kano về các mâu thuẫn trong các phán quyết của tòa, phát hành các thư cảnh cáo cho ba thẩm phán và ngăn chặn họ được thăng chức một khoảng thời gian nhất định. Hai thẩm phán khác cũng bị liệt vào danh sách giám sát trong vòng tối thiểu hai năm.
Thang độ nghiêm trọng của vấn đề trong tư pháp Nigeria
Số lượng thẩm phán bị truy vấn lên tới 256 người phản ánh mức độ nghiêm trọng của các hành vi sai phạm trong hệ thống tư pháp Nigeria. Thực trạng này đã được nhiều người dân biết đến và là mối lo ngại đạo đức sâu sắc.
Chủ tịch Hội đồng Tư pháp Quốc gia, Chánh án Nigeria Kudirat Kekere-Ekun, không cung cấp chi tiết cụ thể các hành vi vi phạm tại phiên họp, khiến cho công luận đặt ra nhiều giả thiết. Trong suốt nhiệm kỳ của mình, bà luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của tính kỷ luật, liêm chính và tính chuyên nghiệp của các thẩm phán nhằm tạo dựng lòng tin của người dân với hệ thống tư pháp. Tuy nhiên, dường như các nghiêm túc này chưa được coi trọng đầy đủ.
Thách thức và thực trạng của nền tư pháp Nigeria
Khi các thẩm phán bị tố cáo sai phạm, thường người ta nghĩ ngay đến việc bán quyền công lý cho bên trả giá cao nhất. Điều này đã được nhiều cựu thẩm phán và luật sư nổi tiếng xác nhận.
Hệ quả là hiện tượng lựa chọn tòa án (forum shopping), sự mâu thuẫn trong phán quyết giữa các tòa trong cùng cấp, việc cấp lệnh một phía và cấm đoán bừa bãi, thiếu tôn trọng hệ thống tòa án và các thủ đoạn trì hoãn tiến trình xét xử trở nên phổ biến.
Chủ tịch Ủy ban Chống tham nhũng và tội phạm tài chính Nigeria (EFCC), ông Ola Olukoyede, từng tiết lộ rằng lệnh cấm đoán đã khiến EFCC bị phong tỏa ở 15 bang trên toàn quốc.
Đánh giá về hiệu quả xử lý kỷ luật của NJC
NJC là cơ quan cao nhất có nhiệm vụ kỷ luật các thẩm phán theo luật định và thường truy vấn hàng năm. Tuy nhiên, sự gia tăng số vụ việc cho thấy phương pháp kỷ luật hiện tại không đủ sức răn đe. Nhiều ý kiến cho rằng các biện pháp của NJC chỉ mang tính hình thức, thiếu sức nặng và không đủ nghiêm khắc.
Chức vụ thẩm phán vốn có uy quyền lớn và được tôn trọng trong xã hội vì vai trò bảo vệ công lý. Ở các nước phát triển, những hành vi tham nhũng hoặc lạm quyền bị xử lý nghiêm khắc.
Ví dụ, tại Mỹ, thẩm phán Thomas Spargo của Tòa Tối cao New York đã bị kết án 27 tháng tù năm 2009 vì tội cưỡng đoạt và nhận hối lộ. Ngược lại, tại Nigeria, chỉ có một trường hợp thẩm phán tòa phúc thẩm bị về hưu với lý do đòi hối lộ 200 triệu naira cho một phán quyết năm 2016, nhưng không bị truy tố hình sự.
Khuyến nghị cải cách và bài học từ những vụ việc tiêu biểu
Việc không có trường hợp thẩm phán nào bị kết án tù về các hành vi phạm tội tại Nigeria đã làm giảm tính nghiêm minh của nền tư pháp. PREMIUM TIMES kêu gọi NJC cần có biện pháp mạnh mẽ hơn, cho phép truy tố hình sự những thẩm phán vi phạm nghiêm trọng, từ đó nâng cao tính kỷ luật và đạo đức trong giới thẩm phán.
Nhiều cựu thẩm phán và luật sư có tiếng như cố thẩm phán Kayode Esho và thẩm phán Ayo Salami từng lên tiếng tố cáo các hành vi sai phạm trong ngành nhưng chưa đạt được thay đổi căn bản.
Theo các báo cáo từ Văn phòng Thống kê Quốc gia Nigeria và UNODC, ngành tư pháp đứng trong số các lĩnh vực tham nhũng nghiêm trọng nhất Nigeria. Một dẫn chứng thực trạng khác là phát ngôn của một Luật sư hàng đầu Nigeria (SAN) cho rằng ở nước này có hai loại luật sư: người hiểu luật và người biết thẩm phán.
Ủy ban EFCC từng tiết lộ ít nhất 100 luật sư được phong SAN đang trong quá trình điều tra về rửa tiền và chiếm dụng tiền của khách hàng.
Những phát ngôn nhấn mạnh vấn đề tham nhũng trong tư pháp
Thẩm phán Muhammed Shuaibu, Chủ tọa Tòa phúc thẩm Sokoto, từng thừa nhận rằng một phần nguyên nhân khiến cuộc chiến chống tham nhũng khó khăn ở Nigeria là do sự tiếp tay của các thẩm phán.
Thẩm phán Musa Dattijo cũng thừa nhận trong thông điệp chia tay năm 2023 rằng việc các quan chức tòa án và thẩm phán dễ bị hối lộ đã được biết đến rộng rãi trong cộng đồng.
Năm 2014, cựu Chánh án Nigeria Mariam Aloma-Muhktar từng cảnh báo về thực trạng vận động hành lang và ảnh hưởng của phe nhóm trong việc bổ nhiệm thẩm phán của NJC.
Những thực trạng này cho thấy nếu không có biện pháp xử lý cứng rắn và dứt điểm, NJC sẽ càng khó đẩy lùi tình trạng suy thoái trong hệ thống tư pháp.







