Nguy cơ phong tỏa mới trên tuyến vận chuyển dầu chiến lược

Ngày 20 tháng 7, lực lượng Houthi ở Yemen, nhóm được Iran ủng hộ, đã tuyên bố sẽ áp đặt phong tỏa hàng hải đối với Saudi Arabia, quốc gia láng giềng phía bắc ven Biển Đỏ. Dù chi tiết về cách thức thực hiện phong tỏa chưa được công bố rõ, động thái này làm tăng lo ngại về khả năng gián đoạn nghiêm trọng các tuyến vận chuyển dầu quan trọng của thế giới.

Yemen nằm trên Eo biển Bab el-Mandeb, cửa ngõ phía nam của Biển Đỏ, tuyến đường quan trọng nối biển Đỏ với biển Aden và Đại Tây Dương. Nếu eo biển này bị đóng, đây sẽ là một mặt trận mới mở rộng cuộc khủng hoảng năng lượng và gia tăng căng thẳng trong cuộc đối đầu giữa Iran và Mỹ, khi Eo biển Hormuz đã bị phong tỏa một phần.

Vai trò chiến lược của Biển Đỏ trong xuất khẩu dầu Trung Đông

Sau khi Iran phong tỏa một phần Eo biển Hormuz hồi cuối tháng 2, khi Mỹ và Israel tấn công vào nước này, lượng dầu xuất khẩu và các sản phẩm khác từ vùng Vịnh đã bị giảm mạnh, khiến giá năng lượng toàn cầu tăng vọt. Saudi Arabia hiện đã chuyển hơn 70% lượng dầu thô xuất khẩu hàng ngày sang cảng Yanbu trên Biển Đỏ để tránh phụ thuộc vào Hormuz.

Dữ liệu từ Kpler và Signal Ocean cho thấy, lượng dầu xuất khẩu từ Yanbu sang châu Âu và châu Á đã tăng vọt lên trung bình 4 triệu thùng mỗi ngày trong những tuần gần đây, so với mức chỉ 973.000 thùng/ngày năm 2022. Tổng lượng dầu qua Eo biển Bab el-Mandeb đạt 7,4 triệu thùng/ngày vào tháng 6, chiếm khoảng 7% sản lượng dầu toàn cầu, cũng theo số liệu của Kpler, tăng đáng kể so với con số 4,2 triệu thùng/ngày năm 2022.

Việc tuyến vận chuyển qua Biển Đỏ duy trì thông suốt đã trở thành cứu cánh cho thị trường năng lượng thế giới, giúp ổn định giá dầu trong bối cảnh căng thẳng tại Hormuz. Saudi Arabia còn đang xem xét mở rộng đường ống dẫn dầu thô đến ven biển Biển Đỏ để tăng khả năng vận chuyển.

Houthi và mối liên hệ với Iran

Lực lượng Houthi, phát triển từ phong trào quân sự, chính trị và tôn giáo ở miền bắc Yemen từ những năm 1990, đã chiến đấu chống chính phủ Syria được quốc tế công nhận trong hơn một thập kỷ, thường xuyên tấn công các nước vùng Vịnh bằng tên lửa và máy bay không người lái.

Mặc dù một thỏa thuận ngừng bắn được ký năm 2022, tuy nhiên các căng thẳng lại bùng phát gần đây khi chính phủ Yemen tuyên bố tiến hành không kích sân bay Sanaa nhằm ngăn chặn một chuyến bay Iran.

Advertisement300 × 250

Đáp trả, lực lượng Houthi đã tấn công sân bay Abha của Saudi Arabia. Một quan chức cấp cao của Houthi, Mohammad al-Farah, đã cảnh báo về khả năng đóng Eo biển Bab el-Mandeb nếu tình hình tiếp tục leo thang.

Iran coi Houthi là thành phần trong trục “Kháng chiến” khu vực, gồm Hezbollah của Lebanon và các nhóm Shi’ite Iraq. Dù vậy, mối quan hệ giữa Iran và Houthi không mật thiết bằng với các nhóm còn lại, đặc biệt khi Houthi không công nhận lãnh đạo tối cao Iran như một thẩm quyền tôn giáo cao nhất. Động lực của nhóm chủ yếu là nội bộ, dù có sự tương đồng ý thức hệ với Iran.

Mỹ cho rằng Iran đã cung cấp vũ khí và hỗ trợ huấn luyện cho lực lượng Houthi thông qua Hezbollah, trong khi Houthi phủ nhận cáo buộc này và khẳng định tự phát triển các loại vũ khí của mình. Do đó, khó xác định liệu quyết định đóng Eo biển Bab el-Mandeb xuất phát từ tính toán chiến lược riêng của Houthi hay do ảnh hưởng của Iran.

Tác động từ các cuộc tấn công trước đây và tình hình hiện tại

Sau cuộc tấn công của Hamas vào Israel ngày 7 tháng 10 năm 2023 và chiến dịch quân sự lớn của Israel ở Gaza, Houthi đã bắt đầu bắn tên lửa và phá hoại tàu thuyền trên Biển Đỏ để hỗ trợ Palestine. Các cuộc tấn công này gây gián đoạn nghiêm trọng giao thương toàn cầu, khiến các hãng vận tải lớn như Maersk và Hapag-Lloyd phải thay đổi đường đi, đi vòng qua châu Phi, làm tăng chi phí vận chuyển.

Lưu lượng tàu qua kênh đào Suez giảm 52% năm 2025 so với năm 2023, giảm xuống mức thấp nhất ít nhất 50 năm qua. Dù một chiến dịch do Mỹ dẫn đầu nhằm khôi phục tự do di chuyển trên Biển Đỏ đã có những thành công khi tiêu diệt nhiều mục tiêu Houthi và đánh chặn hàng trăm tên lửa và drone, các cuộc tấn công của lực lượng này chỉ chấm dứt hoàn toàn sau lệnh ngừng bắn ở Gaza tháng 10 cuối năm 2023.

Đến tháng 6 năm 2025, Houthi từng đe dọa cấm tàu của Israel qua Biển Đỏ sau khi Israel gia tăng các đợt tấn công nhằm vào Iran, song lời đe dọa này chưa từng được thực hiện. Một số hãng vận tải đang dần nối lại tuyến qua Biển Đỏ đã tạm ngừng trước đó do các cuộc tấn công.

Biến động mới trong xung đột Iran và vai trò của Houthi

Khi Hezbollah và các nhóm Shi’ite Iraq tham gia xung đột từ rất sớm với các đợt phóng tên lửa và drone sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran, lực lượng Houthi lại giữ thái độ tương đối yên ắng. Người phát ngôn nhóm, Abdul Malik al-Houthi từng tuyên bố ngày 5 tháng 3 rằng “chúng tôi sẵn sàng hành động bất cứ lúc nào nếu tình hình buộc phải như vậy”.

Tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, Esmaeil Qaani, đầu tháng 6 cho biết nhóm Houthi có thể phong tỏa Biển Đỏ. Đến đầu tháng 7, lực lượng Houthi chính thức tuyên bố phong tỏa đối với Saudi Arabia để trả đũa các hành động mà họ gọi là "răn đe và phong tỏa" cảng và sân bay thuộc vùng kiểm soát của mình, trong đó có các cuộc tấn công diễn ra tuần trước.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Lực lượng Houthi tuyên bố phong tỏa hàng hải ở Biển Đỏ nhằm cô lập Saudi Arabia, làm gia tăng rủi ro gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu.
  • Yemen nằm ở vị trí chiến lược trên Eo biển Bab el-Mandeb, tuyến vận chuyển dầu quan trọng thay thế Eo biển Hormuz đang bị phong tỏa một phần.
  • Saudi Arabia đã chuyển phần lớn dầu thô xuất khẩu sang cảng Yanbu trên Biển Đỏ để đối phó với phong tỏa Hormuz từ Iran.
  • Lực lượng Houthi có quan hệ với Iran nhưng động cơ đóng cửa Eo biển Bab el-Mandeb chưa rõ là xuất phát từ lợi ích riêng hay theo chỉ đạo của Tehran.
  • Các cuộc tấn công của Houthi năm 2023 vào tàu thuyền Biển Đỏ đã làm giảm đáng kể lưu lượng vận tải qua Kênh đào Suez.

Đăng ký bản tin QMVN