Hai động lực lạm phát cùng xuất hiện
Phát biểu tại APEC, Georgieva cho rằng nguồn cung năng lượng bị xáo trộn bởi xung đột Trung Đông và nhu cầu lớn đối với phần cứng AI đang đồng thời thúc đẩy giá cả. Theo Reuters, bà kêu gọi thắt chặt tiền tệ tại nhiều nền kinh tế, thay vì mặc định mọi nước đều cần cùng một mức tăng lãi suất. Những quyết định cụ thể vẫn thuộc về từng ngân hàng trung ương và phụ thuộc diễn biến lạm phát nội địa.
Làn sóng xây trung tâm dữ liệu làm tăng nhu cầu chip, máy chủ, thiết bị làm mát, điện, đất đai và lao động kỹ thuật. Khi công suất sản xuất hoặc lưới điện chưa kịp mở rộng, các dự án có thể cạnh tranh nguồn lực với ngành khác, làm giá đầu vào tăng. Tuy nhiên, tác động cuối cùng đến lạm phát tiêu dùng thay đổi đáng kể theo cơ cấu từng nước và không phải mọi khoản đầu tư AI đều làm giá cả tăng ngay lập tức.
Tăng trưởng mạnh hơn nhưng tiền vay đắt hơn
AI vừa là động lực đầu tư vừa là lời hứa nâng năng suất. Nhiều doanh nghiệp kỳ vọng các hệ thống thông minh sẽ rút ngắn quy trình thiết kế, dịch thuật, lập trình và nghiên cứu.
Những lợi ích đó có thể làm chi phí sản xuất giảm về dài hạn. Trong ngắn hạn, chi tiêu lớn cho cơ sở hạ tầng lại đẩy cầu lên trước khi lợi ích năng suất xuất hiện đầy đủ, tạo một nghịch lý chính sách.
Khi lạm phát cao, lãi suất tăng giúp hạ nhiệt nhu cầu nhưng cũng khiến hộ gia đình và doanh nghiệp tốn thêm chi phí vay. Người mua nhà, doanh nghiệp nhỏ và chính các công ty xây trung tâm dữ liệu đều chịu tác động. IMF vì thế nhấn mạnh việc chuẩn bị hạ tầng số, thị trường lao động có khả năng thích ứng và mạng lưới bảo vệ tài chính, thay vì xem làn sóng AI như một phép màu không cần đầu tư xã hội.
ECB cảnh giác với nợ và định giá công nghệ
Trong Đánh giá ổn định tài chính công bố ngày 18/11, ECB cảnh báo định giá cổ phiếu liên quan đến AI phụ thuộc vào các dự báo lợi nhuận nhiều tham vọng. Nguồn vốn mở rộng từ cổ phiếu sang trái phiếu và các hình thức vay nợ, khiến cú đảo chiều tâm lý đầu tư có khả năng lan từ thị trường chứng khoán sang thị trường tín dụng. ECB nhắc đến những nét tương đồng lịch sử với bong bóng dotcom và khủng hoảng tín dụng dưới chuẩn, nhưng không khẳng định hai cuộc khủng hoảng sẽ lặp lại.
Những cam kết chi tiêu khổng lồ cũng đặt câu hỏi về thời gian hoàn vốn. Một trung tâm dữ liệu có thể có vòng đời dài, trong khi chip và mô hình AI thay đổi rất nhanh. Nếu nhu cầu dịch vụ tăng chậm hơn kỳ vọng hoặc công nghệ khiến thiết bị hiện hữu sớm lỗi thời, nhà đầu tư phải ghi giảm giá trị tài sản. Sự kết hợp giữa lãi suất cao, đòn bẩy lớn và kỳ vọng quá mức là điểm ngân hàng trung ương muốn theo dõi.
Cơ hội không đến đều với mọi quốc gia
Georgieva mô tả AI là yếu tố dài hạn của năng lực cạnh tranh, trái với cú sốc năng lượng có thể suy yếu theo thời gian. AP dẫn lời bà khẳng định AI đã tạo tác động đáng kể đến tăng trưởng thế giới. Tuy nhiên, các nền kinh tế sở hữu điện ổn định, kỹ năng số, vốn và hạ tầng mạng sẽ đón lợi ích nhanh hơn những nước thiếu các điều kiện căn bản.
Điều này khiến phát triển AI không chỉ là cuộc đua giữa các tập đoàn công nghệ. Chính phủ cần tăng năng lực đào tạo lại người lao động, bảo vệ an ninh mạng và đánh giá khả năng chịu tải của hệ thống điện. Với người dân, kết quả quan trọng không phải số trung tâm dữ liệu được khánh thành, mà là liệu năng suất tăng có chuyển hóa thành lương tốt hơn, dịch vụ rẻ hơn và cơ hội công bằng hơn hay không.

















