The Document Foundation phê bình định dạng file độc quyền của Microsoft

The Document Foundation (TDF) vừa đưa ra lời chỉ trích đối với các định dạng file độc quyền, trong đó tập trung vào các định dạng phổ biến thuộc bộ Office của Microsoft. Đây là vấn đề lâu nay gây tranh luận về việc người dùng phần mềm văn phòng bị ràng buộc khi phải sử dụng các công cụ của Microsoft do tính tương thích của những file này. Mặc dù TDF rất muốn thế giới chuyển sang sử dụng LibreOffice hoặc các phần mềm nguồn mở tương đương, thực tế vẫn chứng kiến sự áp đảo của Microsoft trên thị trường phần mềm văn phòng.

Tuy nhiên, TDF cho rằng điều này không nên là rào cản lớn khi ngày nay các file có thể dễ dàng chuyển đổi lẫn nhau. Office sử dụng định dạng Office Open XML (OOXML), giúp người dùng có thể mở các file .docx, .xlsx và .pptx trên nhiều nền tảng khác nhau. Song theo TDF, vấn đề thực tế lại phức tạp hơn nhiều.

Vấn đề về định dạng OOXML và chuẩn ISO

The Document Foundation nêu rõ dù OOXML đã được cấp chứng nhận chuẩn ISO, quá trình công nhận định dạng này là một trong những cuộc tranh luận gay gắt nhất trong lịch sử Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO). OOXML có hai phiên bản là Transitional và Strict. Trong đó, OOXML Strict loại bỏ hầu hết các yếu tố cũ gây phiền nhiễu, nhưng Microsoft lại ưu tiên sử dụng phiên bản Transitional làm mặc định, trong khi Strict ít được dùng và thậm chí đã biến mất trong một số phiên bản Office.

Theo TDF, hệ quả là định dạng mà hàng trăm triệu người dùng mỗi ngày sử dụng chỉ được phần mềm Microsoft Office giải mã chính xác. Ngược lại, phiên bản sắc nét hơn – có thể được hỗ trợ bởi các phần mềm khác – lại không được sử dụng phổ biến và bị lãng quên.

Định dạng chuẩn, nhưng thực chất vẫn là độc quyền?

Một số quan điểm cho rằng việc gọi OOXML là một định dạng độc quyền là phóng đại. Trước những tranh cãi trong quá trình chuẩn hóa, OOXML được coi là một chuẩn mở ngang hàng với các chuẩn khác.

Advertisement300 × 250

Tuy nhiên, TDF phản bác rằng nếu một chuẩn chỉ được một phần mềm duy nhất hỗ trợ đúng và đầy đủ thì thực tế nó vẫn là định dạng độc quyền, dù có chứng nhận tiêu chuẩn.

Bản mô tả kỹ thuật của OOXML kéo dài hàng nghìn trang nhưng lại được TDF đánh giá là tập trung vào cách Microsoft Office hoạt động hiện tại, bao gồm các tính năng kế thừa, các đặc điểm không công khai và các chi tiết riêng biệt trong mã nguồn của Microsoft. Điều này tạo nên sự phụ thuộc vào phần mềm của nhà sản xuất khi làm việc với các file định dạng này.

Tác động đến chủ quyền kỹ thuật số và lựa chọn định dạng

The Document Foundation nhấn mạnh rằng sự ràng buộc tài liệu cần được xem là một yếu tố quan trọng trong các cân nhắc về chủ quyền kỹ thuật số. Một tệp tin thực sự độc lập nên hiển thị đồng nhất trên mọi hệ thống, bất kể địa điểm và phần mềm sử dụng. Để đạt được điều này, phải có sự lựa chọn thông minh ở nhiều khâu, bao gồm cả việc lựa chọn định dạng file. TDF lấy ví dụ về OpenDocument Format – định dạng được LibreOffice hỗ trợ nguyên gốc – như một lựa chọn mở hơn so với OOXML.

Ngoài ra, việc chọn font chữ cũng là yếu tố cần cân nhắc để tránh phụ thuộc vào các ứng dụng có thể bị ngừng hỗ trợ, dẫn đến việc tài liệu trở nên khó dùng hoặc mất giá trị. Điều này càng được minh chứng rõ nét khi Microsoft thông báo ngừng phát triển Publisher, khiến nhiều người lo lắng về số phận các file được tạo ra bằng phần mềm này.

Thách thức với các tổ chức và lựa chọn thay thế

Một vấn đề phức tạp là nhiều tổ chức đang lưu trữ hàng nghìn hoặc hàng triệu tài liệu dưới dạng định dạng mà TDF xem là độc quyền. Việc thay đổi thói quen sử dụng định dạng và công cụ đã ăn sâu không dễ dàng. Mặc dù PDF/A có thể là lựa chọn tốt cho mục đích lưu trữ lâu dài, nhưng trong các hoạt động thường nhật, việc dần chuyển sang các công cụ và định dạng mở vẫn còn gặp nhiều khó khăn.

TDF khẳng định khi một tổ chức gửi tài liệu sử dụng font chữ và định dạng độc quyền, sản phẩm đó không chỉ đơn giản là truyền tải thông tin mà còn duy trì sự phụ thuộc vào phần mềm cụ thể. Theo tổ chức này, chủ quyền kỹ thuật số bắt đầu từ việc nhận ra rằng tất cả đều là những lựa chọn: định dạng tệp tin, font chữ, và phần mềm sử dụng.

Microsoft phản hồi về cáo buộc khóa chặt người dùng

The Register đã cố gắng tiếp cận Microsoft để tìm hiểu quan điểm của hãng về những chỉ trích liên quan đến việc định dạng file độc quyền và sự ràng buộc người dùng. Tuy nhiên, ngoài việc xác nhận nhận được câu hỏi, Microsoft vẫn chưa đưa ra phản hồi chính thức.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Định dạng Office Open XML (OOXML) mặc dù có chuẩn ISO nhưng chỉ phần mềm Microsoft Office xử lý đầy đủ và chính xác.
  • Microsoft ưu tiên sử dụng phiên bản Transitional của OOXML, khiến phần mềm khác khó hỗ trợ tương thích hoàn toàn.
  • Định dạng file độc quyền tạo ra sự phụ thuộc nguy hiểm và hạn chế khả năng chủ quyền kỹ thuật số.
  • Chọn lựa định dạng mở như OpenDocument Format có thể giúp tăng khả năng tương tác và giảm phụ thuộc phần mềm.
  • Việc chuyển đổi sang các định dạng mở đang gặp nhiều thách thức do lượng tài liệu lớn sử dụng định dạng độc quyền.

Đăng ký bản tin QMVN