Đạo luật được giữ lại, nhưng công cụ chế tài chưa được kích hoạt
Sắc lệnh được Nhà Trắng công bố ngày 16/10 vận dụng điều khoản miễn trừ của Đạo luật Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026. Tổng thống xác nhận đã gửi Quốc hội văn bản chứng nhận việc miễn áp dụng phục vụ lợi ích quốc gia, kèm báo cáo về cơ sở của quyết định. Đây là việc sử dụng quyền được luật trao, không phải động tác tự động bãi bỏ toàn bộ hệ thống cấm vận Nga.
Theo văn bản chính thức, hàng từ Nga thuộc diện mức thuế bổ sung 500%, còn hàng từ năm nước mua nhiều dầu thô và khí đốt Nga nhất có thể chịu mức thuế 100% nếu phát sinh giao dịch mới theo điều kiện của luật. Tuy nhiên, sắc lệnh đồng thời miễn áp dụng những khoản thuế đó cùng nhiều hạn chế khác. Vì thế, mức thuế được ghi nhận về mặt pháp lý nhưng chưa thực sự triển khai.
Các cơ quan thương mại, ngoại giao và tài chính Mỹ tiếp tục được giao theo dõi những giao dịch liên quan dầu khí Nga và việc né tránh cấm vận. Cơ chế miễn trừ tồn tại cho tới khi tổng thống hoặc cơ quan được ủy quyền xác định cần hành động tiếp theo. Điều đó khiến doanh nghiệp và các nước nhập khẩu phải theo dõi cả diễn biến chính sách chứ không chỉ văn bản hiện hành.
Thỏa thuận diesel và sức ép giá nhiên liệu
Quyết định được đưa ra khoảng một tuần sau khi Trump công bố thỏa thuận với Tổng thống Vladimir Putin về việc cung ứng thêm diesel Nga. Theo tuyên bố được Reuters dẫn lại, lô đầu hơn 300.000 tấn sẽ được nối tiếp bằng các lượng hàng bổ sung, gồm khoảng 500.000 tấn trong tháng 11.
Những cam kết về khối lượng và thời điểm giao thực tế vẫn phụ thuộc năng lực lọc dầu, vận chuyển và các trở ngại thương mại.
Thị trường nhiên liệu đang biến động do chiến sự Trung Đông, rủi ro đối với các tuyến hàng hải và thiệt hại tại các cơ sở lọc dầu Nga. Giá diesel đặc biệt quan trọng vì gắn với vận tải đường bộ, nông nghiệp và chuỗi cung ứng hàng hóa. Hạ nhiệt chi phí trước bầu cử là mục tiêu chính trị dễ hiểu, nhưng tác động của nguồn cung Nga tới giá bán lẻ không thể kết luận ngay.
Việc tiếp nhận diesel Nga cũng đặt ra câu hỏi về tính nhất quán của một chính sách vừa muốn gây sức ép lên ngành năng lượng Moscow vừa tìm kiếm nguồn hàng để giảm giá. Bất cứ nguồn thu thương mại nào mới cũng có thể đem lại lợi ích cho Nga; mức độ lợi ích thực tế phụ thuộc giá, khối lượng và điều kiện thanh toán.
Ukraine, Quốc hội Mỹ và bài toán ngoại giao
Nhiều nghị sĩ thuộc cả hai đảng đã chỉ trích thỏa thuận diesel và yêu cầu thực thi sức ép kinh tế theo tinh thần đạo luật. Một số người lo rằng miễn trừ quá rộng sẽ làm giảm khả năng buộc Điện Kremlin thương lượng về Ukraine. Phía chính quyền nhấn mạnh lợi ích quốc gia và mong muốn giữ công cụ chính sách linh hoạt.
Đối với Kyiv, thời điểm ra quyết định rất nhạy cảm: các đợt tấn công vào cơ sở năng lượng Ukraine tiếp diễn, trong khi cuộc chiến đã bước sang năm thứ năm. Sự thay đổi ở Washington có thể tác động đến kỳ vọng của các bên về chi phí kéo dài xung đột, dù chưa thể suy ra một thay đổi chắc chắn trên chiến trường.
Các nước mua năng lượng Nga, đặc biệt là Trung Quốc, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ, cũng có lý do theo dõi sát. Thuế thứ cấp có thể ảnh hưởng rộng đến thương mại với Mỹ; việc tạm miễn giúp tránh đối đầu tức thời nhưng không xóa bỏ nguy cơ các biện pháp được tái kích hoạt.
Thị trường đang chờ điều gì
Giới quan sát sẽ chú ý ba dấu hiệu: dầu diesel thực sự được giao tới đâu, chính quyền Mỹ diễn giải điều kiện miễn trừ ra sao và Quốc hội có tiếp tục gây áp lực không. Thông báo về một thỏa thuận thương mại không tương đương với bằng chứng rằng giá nhiên liệu đã giảm hoặc chiến tranh đã tiến gần hồi kết.
Sự kiện phản ánh thế tiến thoái lưỡng nan quen thuộc của chính sách đối ngoại: một chính phủ có thể muốn bảo vệ người tiêu dùng khỏi giá năng lượng cao, đồng thời sử dụng sức mạnh kinh tế để buộc đối thủ thay đổi hành vi. Cân bằng hai mục tiêu thường khó nhất khi thị trường năng lượng căng thẳng và áp lực bầu cử gia tăng.
