Một sắc lệnh, hai chiều ngược nhau
Đạo luật Graham là nỗ lực mới nhất của Mỹ nhằm tăng sức ép kinh tế lên Nga khi Moscow tiếp tục cuộc chiến, trao cho Tổng thống quyền rộng rãi để áp dụng hoặc miễn trừ trừng phạt và thuế quan. Sắc lệnh ngày 16/10 phản ánh đúng tính hai mặt ấy: trên giấy, mức thuế 500% với hàng Nga và 100% với hàng hóa từ năm khách hàng lớn nhất của dầu khí Nga được kích hoạt; trên thực tế, phần lớn bị miễn trừ ngay trong cùng văn bản.
Theo lập luận mà Nhà Trắng thường đưa ra, cách tiếp cận này giúp giữ công cụ gây sức ép trong tay mà vẫn tránh được các biện pháp có thể đẩy giá năng lượng lên cao hoặc gây xung đột thương mại với đối tác.
Với những người ủng hộ Ukraine, đó lại là dấu hiệu sức ép lên Moscow đang được nới lỏng đúng lúc cần siết chặt.
Làn sóng chỉ trích tại Washington
Quyết định miễn trừ rộng rãi lập tức gây phản ứng tại Quốc hội Mỹ:
- Hạ nghị sĩ Dân chủ Don Beyer viết trên X rằng ông Trump đã miễn trừ toàn bộ các biện pháp trừng phạt Nga trong đạo luật, đúng như ông và những người khác đã cảnh báo.
- Ông Beyer kêu gọi Quốc hội sửa đạo luật mà ông cho là có khiếm khuyết, và cáo buộc ông Trump đầu hàng Tổng thống Nga Vladimir Putin khi đi ngược ý định của Quốc hội.
- Hôm 13/10, một nhóm thượng nghị sĩ lưỡng đảng đã kêu gọi ông Trump hủy bỏ thỏa thuận mua diesel của Nga và sử dụng đạo luật Graham để gây sức ép.
Ông Beyer còn cảnh báo rằng dù tạm thời để yên quyền áp thuế, đạo luật như hiện nay vẫn cho phép Tổng thống biến các công cụ thương mại mới thành vũ khí nhắm vào chính đồng minh và đối tác thương mại của Mỹ – một rủi ro mà nhiều chuyên gia từng nêu khi luật được thông qua.
Kyiv lo ngại hiệu ứng dây chuyền
Cùng ngày 16/10, Tổng thống Zelensky cảnh báo thỏa thuận diesel giữa ông Trump và Nga có nguy cơ mở đường cho việc nới lỏng thêm các biện pháp trừng phạt đối với Moscow.
Theo tôi, chúng ta không thể chấp nhận những thỏa thuận này, bởi các thỏa thuận khí đốt sẽ theo sau.
Ông Zelensky tin chắc rằng sau khí đốt, các lệnh trừng phạt khác cũng sẽ dần được dỡ bỏ. Với Kyiv, mỗi bước nới lỏng đồng nghĩa với thêm nguồn thu cho ngân sách chiến tranh của Nga.
Diesel, nhà máy lọc dầu và lời qua tiếng lại
Hôm 9/10, sau cuộc điện đàm với ông Putin, ông Trump tuyên bố Nga đồng ý cung cấp hàng triệu tấn diesel cho Mỹ và thị trường toàn cầu. Một ngày sau, ông chỉ trích ông Zelensky, yêu cầu Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu Nga và gợi ý người dân Ukraine nên thay lãnh đạo nếu muốn chấm dứt chiến tranh. Ông Trump cho rằng Mỹ chỉ yêu cầu Kyiv đừng đánh vào nhà máy lọc dầu vì điều đó gây ra vấn đề cho cả thế giới.
Tuy nhiên, theo Kyiv Independent, các bằng chứng cho thấy cuộc chiến của Mỹ với Iran mới là nguyên nhân chính của tình trạng khan hiếm diesel hiện nay. Sự khác biệt trong cách nhìn nhận nguyên nhân khủng hoảng nhiên liệu đang trở thành một trong những điểm rạn nứt sâu sắc nhất giữa Washington và Kyiv.
