Lễ vật thay cho một chuyến viếng thăm
Lễ vật mà bà Takaichi gửi là masakaki, nhành cây linh thiêng thường được dùng trong nghi thức Thần đạo. Theo thông tin được Kyodo và NHK dẫn lại, lễ vật mang danh nghĩa Thủ tướng Sanae Takaichi và xuất hiện khi lễ hội mùa thu của Yasukuni bắt đầu ngày 17/10. Nguồn tin gần bà cho biết khả năng bà không đến trực tiếp trong ba ngày lễ; đây vẫn là dự kiến tại thời điểm bản tin được công bố.
Trước khi trở thành thủ tướng tháng 10/2025, bà Takaichi nhiều lần đến Yasukuni vào dịp lễ hội và ngày 15/8, ngày Nhật Bản đầu hàng năm 1945. Khi bước vào cương vị đứng đầu chính phủ, một hành động cá nhân dễ mang thêm ý nghĩa đại diện quốc gia. Việc gửi đồ lễ nhưng không trực tiếp hiện diện vì vậy có thể được đọc như một lựa chọn thận trọng, dù không làm chấm dứt tranh luận.
Vì sao Yasukuni vẫn gây tranh cãi
Đền Yasukuni được lập vào thế kỷ XIX, tưởng niệm những người chết khi phục vụ Nhật Bản trong các cuộc chiến. Nhiều gia đình xem đây là nơi kết nối với người thân đã mất.
Tuy nhiên, năm 1978, đền thờ thêm 14 nhân vật thuộc nhóm tội phạm chiến tranh hạng A, trong đó có cựu thủ tướng thời chiến Hideki Tojo. Vấn đề không chỉ nằm ở nghi thức tín ngưỡng mà còn ở cách công chúng diễn giải trách nhiệm lịch sử của nhà nước.
Trung Quốc và Hàn Quốc từng lên án các chuyến thăm của quan chức Nhật, vì họ gắn Yasukuni với thời kỳ xâm lược và cai trị thuộc địa. Từ góc nhìn khác, những người ủng hộ việc tưởng niệm nhấn mạnh quyền bày tỏ lòng tiếc thương với người đã khuất. Hai cách hiểu này không dễ dung hòa khi biểu tượng tôn giáo, ký ức gia đình và ký ức chiến tranh của nhiều quốc gia cùng hội tụ tại một địa điểm.
Giới hạn của ngoại giao biểu tượng
Năm 2013, thủ tướng đương nhiệm Shinzo Abe đến Yasukuni và thừa nhận trong tuyên bố chính thức rằng chuyến thăm là vấn đề chính trị, ngoại giao; ông nói mục đích là cầu nguyện cho hòa bình chứ không làm tổn thương người Trung Quốc, Hàn Quốc. Đó là tiền lệ cho thấy dù động cơ được giải thích thế nào, phản ứng ngoài biên giới Nhật vẫn có thể rất mạnh.
Trong trường hợp bà Takaichi, bối cảnh còn gắn với bất đồng Nhật–Trung về Đài Loan và nỗ lực hàn gắn quan hệ Nhật–Hàn những năm gần đây. Không có cơ sở để khẳng định lễ vật ngày 17/10 đã trực tiếp gây ra một cuộc khủng hoảng ngoại giao mới. Nhưng cử chỉ này dễ thu hút sự theo dõi bởi mỗi lần nhắc tới Yasukuni, công luận khu vực lại đặt câu hỏi liệu các chính khách có thừa nhận đầy đủ những mất mát do chiến tranh để lại hay không.
Ký ức cần đối thoại lâu dài
Tranh cãi về Yasukuni cũng nói lên giới hạn của những lựa chọn chỉ mang tính nghi thức. Không viếng đền có thể giảm nguy cơ căng thẳng tức thời, nhưng không giải quyết được khác biệt sâu xa trong giáo dục lịch sử, cách tưởng niệm nạn nhân và sự thừa nhận trách nhiệm. Các nước vẫn phải cùng hợp tác về kinh tế, an ninh và giao lưu nhân dân dù ký ức về thế kỷ trước còn nhiều bất đồng.
Một tiếp cận bền vững đòi hỏi tôn trọng đau thương của tất cả các bên, đồng thời phân biệt việc tưởng nhớ người chết với hành động tôn vinh chính sách chiến tranh. Với Tokyo, thách thức là để nghi lễ không lấn át các cam kết hòa bình hiện tại. Với các nước láng giềng, nhu cầu là được lắng nghe trên những vấn đề lịch sử chưa được hóa giải.
