Từ New York đến Tokyo: hiệu ứng lan truyền
Phiên giao dịch ngày 19/11 tại Mỹ tạo nên một nghịch lý dễ nhận thấy. Anthropic huy động khoảng 81,3 tỷ USD trong đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng, với mức giá 83 USD mỗi cổ phiếu. Khi lên sàn Nasdaq, giá có lúc vượt 110 USD rồi chốt quanh 97,17 USD, tăng khoảng 17%. Tuy nhiên, Nasdaq Composite mất khoảng 2,25%, còn S&P 500 giảm 2,02%. Sự hứng khởi dành cho một doanh nghiệp đơn lẻ đã không thể che lấp tâm lý bất an của thị trường rộng lớn.
Sáng hôm sau tại châu Á, cú giảm giá nhanh chóng lan sang những sàn có tỷ trọng công nghệ lớn. Reuters ghi nhận Nikkei 225 của Nhật Bản giảm khoảng 4,1% và Kospi của Hàn Quốc giảm khoảng 4,7% trong thời điểm khảo sát; Al Jazeera cho biết chỉ số Taiex của Đài Loan có lúc giảm gần 6%, còn Hang Seng tại Hồng Kông giảm khoảng 2%. Các mức này là số liệu trong phiên, không phải kết quả đóng cửa của cả ngày.
Điểm chung là nhà đầu tư đang định giá lại cùng một câu chuyện tăng trưởng xuyên biên giới. Một khoản đầu tư vào mô hình AI tại Mỹ có thể kéo theo đơn hàng chip nhớ từ Hàn Quốc, sản xuất chip theo hợp đồng tại Đài Loan và thiết bị, vốn đầu tư từ Nhật Bản. Khi kỳ vọng đổi chiều, sức ép không dừng ở một thị trường.
Vì sao IPO lớn chưa đủ tạo niềm tin
Anthropic nổi bật nhờ dòng sản phẩm Claude và nhu cầu doanh nghiệp đối với công cụ AI. Đợt niêm yết lớn chưa từng có cho thấy nhà đầu tư vẫn sẵn sàng cấp vốn cho một công ty được coi là có triển vọng.
Nhưng số tiền huy động là nguồn tài trợ cho tương lai, không tự động chứng minh rằng doanh thu sau này sẽ đủ bù chi phí vận hành và hạ tầng.
Để huấn luyện và triển khai mô hình tiên tiến, doanh nghiệp phải thuê hoặc xây trung tâm dữ liệu, mua bộ xử lý, sử dụng điện và duy trì nhân lực chuyên môn. Những khoản chi này có thể tăng nhanh trước khi lợi nhuận xuất hiện. Điều khiến thị trường lo lắng không chỉ là AI có hữu ích hay không, mà là giá cổ phiếu hiện tại đã phản ánh quá nhiều thành công trong những năm tới hay chưa.
Nhà chiến lược Rajat Agarwal của Societe Generale nói với Al Jazeera rằng thị trường đang đối diện khả năng pha tăng trưởng đỉnh cao đã qua, đồng thời thiếu lực mua mới từ nước ngoài. Đây là quan điểm phân tích, không phải một kết luận đã được xác nhận về tương lai ngành. Với những doanh nghiệp nhạy cảm với dòng vốn, thiếu người mua ngay tại vùng giá cao có thể khiến biến động trở nên dữ dội.
Châu Á đứng giữa chuỗi cung ứng và chu kỳ vốn
Hàn Quốc có Samsung Electronics và SK Hynix, hai nhà cung cấp quan trọng của thị trường bộ nhớ; Đài Loan sở hữu TSMC, mắt xích then chốt trong sản xuất chip tiên tiến; Nhật Bản có nhiều hãng thiết bị và nhà đầu tư công nghệ, trong đó có SoftBank Group. Chính vị thế này giúp khu vực hưởng lợi khi các tập đoàn tăng chi cho AI, nhưng cũng khiến thị trường dễ tổn thương khi nhà đầu tư cắt giảm kỳ vọng.
Không phải mọi doanh nghiệp trong hệ sinh thái đều có cùng rủi ro. Một công ty bán chip, một nhà cung cấp điện cho trung tâm dữ liệu và một phòng thí nghiệm phát triển mô hình có dòng tiền, biên lợi nhuận và khả năng huy động vốn khác nhau. Sự phân biệt đó thường bị mờ đi trong các đợt bán tháo diện rộng, khi nhà đầu tư ưu tiên giảm tỷ trọng cổ phiếu công nghệ.
Đồng thời, đồng USD mạnh lên và triển vọng chính sách tiền tệ Mỹ thắt chặt hơn có thể làm chi phí vốn tăng, khiến dòng tiền tìm về tài sản an toàn. Vì vậy, mức giảm cổ phiếu không thể được giải thích chỉ bằng một phiên IPO, mà còn phản ánh lãi suất, dòng vốn ngoại và sự thay đổi khẩu vị rủi ro toàn cầu.
Ba phép thử tiếp theo của cơn sốt AI
Thứ nhất là tăng trưởng doanh thu thực chất: khách hàng có tiếp tục chi tiền cho các công cụ AI sau giai đoạn thử nghiệm không? Thứ hai là hiệu quả sử dụng vốn: chi phí chip, điện, trung tâm dữ liệu có tăng nhanh hơn giá trị kinh tế tạo ra không? Thứ ba là độ bền nhu cầu: các đơn hàng trong chuỗi cung ứng có lặp lại hay chỉ tập trung vào đợt xây dựng hạ tầng ban đầu?
Một phiên giảm 4% hoặc 6% không đủ để khẳng định bong bóng công nghệ đã vỡ. Thị trường có thể phục hồi nếu kết quả kinh doanh củng cố kỳ vọng, song cũng có thể tiếp tục điều chỉnh nếu doanh thu hoặc lợi nhuận không theo kịp định giá. Chính mức độ chưa chắc chắn ấy làm các sàn châu Á biến động mạnh khi tín hiệu từ Mỹ thay đổi.
Bài học kinh tế rộng hơn là tiến bộ công nghệ và lợi nhuận đầu tư không phải cùng một điều. AI có thể tiếp tục cải thiện năng suất trong nhiều năm, trong khi cổ phiếu liên quan vẫn trải qua những chu kỳ định giá khắc nghiệt. Đối với người theo dõi thị trường, điều quan trọng là tách tiềm năng dài hạn của công nghệ khỏi giá phải trả hôm nay.

















