Những gì ảnh vệ tinh hé lộ
Theo ảnh vệ tinh do công ty Vantor chụp và hãng tin Reuters công bố, tám máy bay tấn công hạng nhẹ K-8 cùng hơn hai chục phương tiện hỗ trợ đang đỗ trên đường băng vẫn còn trong quá trình xây dựng tại sân bay Ban Keun. Các chuyên gia an ninh nhận định đây là loại Hongdu JL-8, máy bay huấn luyện trung cấp hai chỗ ngồi có thể mang bom khi tham chiến.
Theo Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) ở London, Lào hiện sở hữu bốn chiếc máy bay loại này, và chúng có thể được cả không quân Trung Quốc lẫn Lào vận hành. Hình ảnh cũng cho thấy công trình thi công quy mô lớn tập trung vào việc kéo dài đường băng; khi hoàn tất, căn cứ có thể tiếp nhận những máy bay lớn hơn, kể cả máy bay ném bom.
Bắc Kinh: “Không nhằm vào bên thứ ba”
Bộ Quốc phòng Trung Quốc khẳng định cơ sở này không nhằm vào bất kỳ bên thứ ba nào. Theo tài khoản bình luận quân sự Trung Quốc Junwu Ciweimian, Ban Keun quan trọng vì hai lý do: nằm dọc hành lang đường sắt Trung Quốc - Lào, thuận lợi cho việc vận chuyển nhân lực và trang thiết bị từ Trung Quốc; và có địa hình tương đối bằng phẳng so với phần lớn lãnh thổ nhiều đồi núi của Lào, phù hợp cho sân bay và huấn luyện bay.
Lịch sử của địa điểm này cũng đáng chú ý. Trong những năm 1960 - 1970, vào cao điểm của chiến tranh Việt Nam, sân bay Ban Keun, khi đó được gọi là “Lima Site 44”, được cho là từng được lực lượng Mỹ sử dụng trong các chiến dịch quân sự bí mật.
“Việc xây dựng và sử dụng trung tâm phản ánh sự tôn trọng lẫn nhau và tham vấn bình đẳng giữa Trung Quốc và Lào.” — Bộ Quốc phòng Trung Quốc
Giới phân tích nhìn thấy gì
Trung Quốc hiện không có mạng lưới căn cứ quân sự đáng kể ở nước ngoài, trong khi Mỹ kiểm soát khoảng 750 căn cứ tại ít nhất 80 quốc gia. Vì vậy, nếu có khả năng tiếp nhận máy bay chiến đấu, Ban Keun sẽ trở thành cơ sở quan trọng nhất của Trung Quốc ở nước ngoài. Các nhà ngoại giao và giới phân tích đang theo dõi xem liệu tại đây có xuất hiện hệ thống phòng không, kho đạn dược, nhiên liệu hay thiết bị giám sát, những dấu hiệu cho thấy căn cứ phục vụ các chức năng quân sự rộng hơn huấn luyện.
Chuyên gia an ninh Alexander Neill ở Singapore nhận định đường băng hiện còn ngắn, nhưng dường như được thiết kế để có thể kéo dài, cho phép máy bay lớn hơn như máy bay do thám tín hiệu và giám sát điện tử hoạt động, giúp mở rộng tầm với của Trung Quốc vào Đông Nam Á. Trong khi đó, học giả Collin Koh thuộc Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam đánh giá các máy bay của Lào có “khả năng sẵn sàng hoạt động đáng ngờ”.
“Lào có giá trị địa chiến lược nhất định như một chỗ đứng dễ tiếp cận ở Đông Nam Á lục địa, nhờ đường biên giới chung với Trung Quốc và các liên kết hạ tầng, trong đó có tuyến đường sắt.” — Rachel Vandenbrink
Các nước láng giềng dõi theo
Việt Nam được cho là quốc gia quan tâm nhiều nhất đến diễn biến này, trong bối cảnh vẫn còn những tranh chấp với Trung Quốc tại Biển Đông. Thái Lan thì giảm nhẹ lo ngại, cho biết Bangkok coi mình là đối tác thân thiết của cả Lào và Trung Quốc, và việc cho phép xây dựng căn cứ là quyền chủ quyền của Viêng Chăn.
Đài Loan cũng có lý do để quan tâm. Theo chuyên gia quốc phòng Su Tzu-yun thuộc Viện Nghiên cứu An ninh và Quốc phòng Quốc gia Đài Loan, trong trường hợp xung đột ở Biển Đông hoặc eo biển Đài Loan, căn cứ này có thể giúp Trung Quốc đánh chặn máy bay Mỹ bay qua bán đảo Đông Dương từ căn cứ Diego Garcia ở Ấn Độ Dương.
“Dù vậy, Thái Lan sẽ tiếp tục theo dõi sát các diễn biến và cách vấn đề này được triển khai, đặc biệt là trong việc xây dựng lòng tin lẫn nhau.” — Chuẩn Đô đốc Surasant Kongsiri
