Chiến tranh trở lại Tigray
Các cuộc đụng độ giữa quân đội liên bang Ethiopia và liên minh do Tigray dẫn đầu khơi lại ký ức về cuộc xung đột tàn bạo đã kết thúc bằng hiệp định hòa bình cuối năm 2022. Hội Chữ thập đỏ đã sơ tán dân thường khỏi Mekelle, thủ phủ của vùng, tới những khu vực an toàn hơn ở vùng Afar lân cận.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo việc so sánh với cuộc chiến trước là dễ gây hiểu lầm. Khu vực quanh Ethiopia đã trở thành một mạng lưới chồng chéo các cuộc xung đột, đối đầu và liên minh, bị chi phối bởi những mối thù cũ và cuộc tranh giành ảnh hưởng, lãnh thổ. Mỗi bước đi qua một đường biên đều có thể làm thay đổi tính toán ở nhiều nơi khác.
Đồng minh cũ, kẻ thù mới
Chuyển biến kịch tính nhất liên quan tới Ethiopia và Eritrea, mối quan hệ từng đi từ chiến tranh sang liên minh rồi quay lại thù địch.
- Trong cuộc chiến trước, quân đội Eritrea chiến đấu cùng chính phủ của Thủ tướng Abiy Ahmed; nay Ethiopia cáo buộc Eritrea hỗ trợ phiến quân – điều Eritrea phủ nhận – và hai nước đã cắt đứt quan hệ ngoại giao.
- Các nhà ngoại giao cho biết Tổng thống Eritrea Isaias Afwerki đang cho phiến quân tiếp cận bờ biển và thế giới bên ngoài, trong khi lực lượng Tigray từng bị bao vây tứ phía trong cuộc xung đột trước.
- Cốt lõi của tranh chấp là mong muốn của Ethiopia giành lại lối ra biển trực tiếp, đã mất khi Eritrea độc lập năm 1993 – mục tiêu khiến Asmara lo ngại.
Tư lệnh quân đội Ethiopia cũng cáo buộc Sudan và Ai Cập hỗ trợ các chiến dịch của Eritrea, điều cả hai nước phủ nhận. Ai Cập và Sudan vốn đã bất đồng với Ethiopia về con đập thủy điện khổng lồ trên sông Nile mà họ lo có thể đe dọa nguồn nước của mình.
Chiến tranh Sudan tràn qua biên giới
Ngay sát bên, Sudan bị xé nát bởi cuộc tranh giành quyền lực kéo dài ba năm giữa quân đội và Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF), tạo ra một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo tồi tệ nhất thế giới. Cả hai bên đều dựa vào những nhà bảo trợ nước ngoài đang tìm kiếm ảnh hưởng khu vực.
Theo các chuyên gia Liên Hợp Quốc, UAE – đồng minh then chốt của chính phủ Ethiopia – đã hỗ trợ RSF, cáo buộc mà nước này bác bỏ; Ethiopia cũng bị cáo buộc, và phủ nhận, việc đặt trại huấn luyện cho lực lượng này. Ngược lại, quân đội Sudan nhận được hỗ trợ từ Ai Cập và Eritrea, đồng thời duy trì quan hệ chặt chẽ với Ả Rập Xê Út. Các nhà ngoại giao cho biết một số chiến binh Tigray đã chiến đấu cùng quân đội Sudan, và Khartoum từng tổ chức các cuộc họp dẫn tới việc thành lập liên minh nổi dậy Ethiopia.
Cạnh tranh vùng Vịnh trên đất châu Phi
Nền tảng của phần lớn bất ổn là mối bất hòa giữa Ả Rập Xê Út và UAE, leo thang tại Yemen năm ngoái và lan sang bên kia Biển Đỏ. UAE đã xây dựng ảnh hưởng ở vùng Sừng châu Phi thông qua các khoản đầu tư lớn, ngoại giao và hỗ trợ quân sự kín đáo.
Abu Dhabi đã ký thỏa thuận với Somaliland và Puntland, những vùng của Somalia có thể giúp Ethiopia – quốc gia không giáp biển – tiếp cận biển. Israel, một đồng minh khác của Ethiopia, là nước duy nhất công nhận nền độc lập của Somaliland và đang huấn luyện lực lượng tại đây.
Giới chức Ả Rập Xê Út cho rằng hoạt động của UAE đe dọa an ninh quốc gia của họ và đang xây dựng liên minh riêng, nhìn chung đứng cùng quân đội Sudan, Ai Cập và Eritrea – đều là đối thủ của Ethiopia. Một quan chức UAE lập luận rằng nước này mang lại đầu tư và an ninh mà chính các nhà lãnh đạo châu Phi yêu cầu.
Khu vực bên bờ vực
Trong khi đó, khủng hoảng an ninh ở Somalia ngày càng sâu sắc, còn chiến tranh Iran và sự hiện diện của Houthi ở bên kia Biển Đỏ, đối diện Eritrea, làm gia tăng lo ngại về một trong những tuyến thương mại quan trọng nhất thế giới.
Với người dân Tigray và cả khu vực, nhiều người vẫn đang hồi phục sau cuộc chiến trước, cái giá phải trả là vô cùng lớn. Nếu không có nỗ lực ngoại giao khẩn cấp giải quyết không chỉ giao tranh ở Ethiopia mà cả những đối đầu đang nuôi dưỡng nó, một cuộc xung đột cục bộ có thể trở thành thảm họa khu vực.














