Thừa nhận một phần trách nhiệm, không từ bỏ lập trường
Phát biểu sau ngày bầu cử 3/11, ông Trump nhìn nhận chiến tranh Iran đã tác động đến các ứng viên Cộng hòa. Tuy nhiên, ông lập tức nhấn mạnh rằng cử tri vẫn hiểu tầm quan trọng của những hành động mà chính quyền đã tiến hành. Sự kết hợp giữa thừa nhận tổn thất chính trị và bảo vệ quyết định quân sự cho thấy Nhà Trắng chưa phát tín hiệu đảo ngược chiến lược đối với Tehran.
Theo Reuters, Đảng Dân chủ đã giành Thượng viện và chuẩn bị tiếp quản Hạ viện; tại thời điểm các bài tường thuật được công bố, một số kết quả vẫn dựa trên dự báo của các hãng tin. Thắng lợi tại những bang vốn thiên về Cộng hòa làm cho thất bại của phe tổng thống mang ý nghĩa rộng hơn việc mất vài khu vực tranh chấp. Tuy nhiên, kết quả bầu cử không phải một cuộc trưng cầu dân ý riêng về Iran: kinh tế, thuế quan, uy tín chính quyền và các vấn đề địa phương cũng tác động tới quyết định của cử tri.
Lá phiếu phản ánh sức ép từ chiến tranh và giá cả
Cuộc chiến xa xôi trở nên gần gũi với mỗi gia đình khi giá xăng, diesel và chi phí vận chuyển tăng. Reuters trước cuộc bầu cử đã đưa tin một số cố vấn Nhà Trắng muốn hạn chế nguy cơ leo thang ở Iran trong giai đoạn nhạy cảm về chính trị.
Điều này phản ánh nhận thức ngay trong chính quyền rằng mỗi diễn biến quân sự có thể kéo theo hệ quả kinh tế và lá phiếu trong nước.
Các khảo sát cử tri do AP tường thuật ghi nhận sự bất mãn đáng kể đối với chi phí sinh hoạt và chính sách thuế quan. Không thể quy mọi biến động giá năng lượng cho một yếu tố duy nhất, vì thị trường dầu còn chịu ảnh hưởng từ nguồn cung, kỳ vọng đàm phán và rủi ro tại các tuyến vận tải. Dẫu vậy, trong nhận thức của nhiều người đi bầu, sự bất ổn quốc tế và hóa đơn sinh hoạt ngày càng gắn chặt với nhau.
Quốc hội mới có thể làm gì trước quyền phủ quyết?
Kiểm soát Quốc hội sẽ tạo cho Đảng Dân chủ khả năng tổ chức điều trần, yêu cầu tài liệu, giám sát chi tiêu và chất vấn các quan chức về mục tiêu cũng như chi phí của chiến dịch Iran. Quyền phê chuẩn nhiều đề cử của Thượng viện cũng trở thành một công cụ quan trọng. Đây là thay đổi trong cơ chế kiểm soát quyền lực, chứ không đồng nghĩa tổng thống mất ngay quyền điều hành đối ngoại hoặc chỉ huy quân đội.
Ông Trump tuyên bố sẽ phủ quyết những dự luật ông coi là quá cực đoan, đồng thời dự đoán sau một thời gian đối đầu, các nghị sĩ Dân chủ sẽ muốn thương lượng. Hiến pháp Mỹ cho phép Quốc hội bác bỏ quyền phủ quyết nếu đạt hai phần ba số phiếu tại mỗi viện, một ngưỡng cao thường đòi hỏi sự hợp tác vượt khỏi ranh giới đảng phái. Vì thế, ngay cả khi kiểm soát cả hai viện, phe Dân chủ vẫn cần tính toán kỹ con đường lập pháp.
Đối đầu hay thỏa hiệp trong hai năm tới
Sự giằng co nhiều khả năng diễn ra trên ngân sách, giám sát chiến tranh, chính sách thương mại và những chương trình tác động trực tiếp tới người dân. Quốc hội có quyền quyết định cấp vốn và điều tra, trong khi chính quyền nắm nhiều công cụ thực thi. Nếu mỗi bên chỉ tìm cách buộc đối phương chịu trách nhiệm, quá trình hoạch định chính sách có thể đình trệ và các quyết định ngắn hạn dễ lấn át chiến lược dài hạn.
Song kết quả bầu cử cũng mở ra một cơ hội: cả tổng thống lẫn các nhà lập pháp đều biết rằng cử tri quan tâm tới hóa đơn gia đình hơn những màn đối đầu tại Washington. Một thỏa thuận minh bạch về mục tiêu chiến tranh, giám sát nguồn lực và biện pháp giảm áp lực kinh tế sẽ khó đạt được nhưng có ý nghĩa thực chất. Tuyên bố của ông Trump mới là lời thừa nhận về hậu quả chính trị; việc thay đổi chính sách hay không vẫn phải chờ những quyết định tiếp theo.
