FIFA chưa công bố lượng khí thải, mô hình máy tính ước tính dấu chân carbon Giải Vô địch Bóng đá Thế giới 2026

Năm 2018, khi Mỹ, Canada và Mexico cùng đăng cai World Cup 2026, bản đề án tổ chức đã cam kết hướng tới một sự kiện carbon trung hòa. Bản đánh giá môi trường do công ty tư vấn Arup thực hiện đã ước tính tổng lượng khí thải tương đương 3,7 triệu tấn CO₂e với 80 trận đấu được dự kiến diễn ra. Tuy nhiên, sau gần một thập kỷ, giải đấu kết thúc vào cuối tuần qua với chiến thắng 1-0 của Tây Ban Nha trước Argentina đã mở rộng lên thành 104 trận đấu, thu hút gần 7 triệu khán giả - gấp gần đôi kỷ lục của Mỹ vào năm 1994.

Bất chấp quy mô lớn hơn, Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) vẫn chưa công bố bất kỳ con số khí thải nào mới cho sự kiện lần này. Điều này khiến nhiều tổ chức và chuyên gia tìm cách tự đánh giá mức độ ảnh hưởng môi trường của giải đấu thông qua các công cụ và mô hình tính toán riêng.

Để tránh những tranh cãi tương tự, FIFA chỉ đặt mục tiêu cho năm 2026 là giảm 50% lượng khí thải vào năm 2030 và đạt mức trung hòa carbon vào năm 2040, mà không đưa ra chỉ tiêu cụ thể cho giải đấu lần này.

Chẳng hạn một cổ động viên Anh đã theo chân đội nhà di chuyển nhiều địa điểm như Dallas, Boston, New Jersey, Atlanta, Mexico City, Miami trong hành trình cổ vũ. Tổng quãng đường bay nội địa lên tới khoảng 10.126 km, chưa tính vé đi về từ Anh sang Mỹ. Theo ước tính, chuyến bay này có thể tương đương với khoảng 1,6 tấn CO₂e, và nếu cộng thêm về Anh, tổng cộng 4,3 tấn CO₂e.

Việc hàng triệu người hâm mộ đi lại trên khắp Bắc Mỹ đã trở thành nguyên nhân lớn nhất khiến gần 90% lượng khí thải của giải đấu đến từ hoạt động di chuyển, bất chấp giải đấu không phát sinh xây dựng sân mới.

Một năm trước khi giải đấu diễn ra, hai tổ chức độc lập dự đoán sẽ vượt xa mức ước tính ban đầu của Arup. Tổ chức Scientists for Global Responsibility (SGR), một tổ chức độc lập ở Anh, dự báo lượng khí thải khoảng 9 triệu tấn CO₂e, trong khi Greenly, công ty tư vấn carbon toàn cầu, dự báo 7,8 triệu tấn CO₂e.

Các con số này dựa trên giả định số lượng khán giả quốc tế lên tới 87,8% tổng số người tham dự.

Tuy nhiên, dự báo số lượng khí thải của SGR đặt ra yêu cầu mỗi tấm vé World Cup 2026 phải chịu mức khí thải lớn hơn cả vé giải 2022 tại Qatar -- giải đấu gây ra nhiều khí thải do xây dựng 7 sân vận động và phần lớn khán giả phải bay đường dài. World Cup 2026 không phải xây sân mới nên yếu tố này làm giảm khí thải đáng kể.

Nhóm tác giả bài viết đã xây dựng mô hình mô phỏng phân tích dựa trên dữ liệu thực tế về số người tham dự, lịch trình trận đấu và hành trình di chuyển 48 đội bóng. Kết quả mô hình dự đoán tổng lượng khí thải vào khoảng 3,2 triệu tấn CO₂e, thấp hơn cả con số dự kiến ban đầu và rất thấp so với dự báo của các tổ chức môi trường.

So sánh với các kỳ World Cup trước, lượng khí thải này thấp hơn so với 3,8 triệu tấn CO₂e của Qatar 2022 và chỉ cao hơn một chút so với 2,2 triệu tấn CO₂e của Nga 2018 dù sự kiện lần này thu hút gần gấp đôi khán giả so với Qatar.

Kết quả cho thấy mức khí thải tương đương mỗi tấm vé World Cup 2026 tương đương việc lái xe xăng khoảng 2.900 km, trong khi ở Qatar mỗi vé tương đương khoảng 6.500 km.

Khoảng cách giữa ước tính của Arup (3,7 triệu tấn CO₂e) và SGR (9 triệu tấn CO₂e) không phải do sai số đo lường mà là ở hai giả định trọng yếu. Thứ nhất, cách tính ảnh hưởng tăng nhiệt rộng hơn của hoạt động hàng không so với chỉ lượng CO₂. Máy bay không chỉ thải CO₂ mà còn tạo contrails và xút nitrogen hoạt động như lớp kính giữ nhiệt, làm tăng hiệu ứng nhà kính. Khi xét riêng lượng CO₂ thì ước tính sẽ giảm từ 3,2 triệu tấn xuống còn khoảng 1,9 triệu tấn.

Thứ hai là tỷ lệ khán giả đi đường dài xuyên đại dương. FIFA chỉ công bố danh sách quốc gia mua vé lớn nhất, và từ dữ liệu này, mô hình giả định rằng 42% khán giả di chuyển quốc tế. Nếu tỷ lệ này đúng, tổng khí thải dự kiến là khoảng 4,8 triệu tấn CO₂e. Đây là yếu tố chính quyết định con số cuối cùng.

Dữ liệu về người tham dự chính thức, được các cơ quan biên giới Mỹ, Canada và Mexico công bố từ tháng 8 trở đi, sẽ là căn cứ quan trọng để xác định chính xác mức phát thải. Nếu đa phần khán giả nội địa, mô hình ước tính 3,2 triệu tấn CO₂e đứng vững. Nếu chứng minh lượng lớn khán giả quốc tế, con số có thể tiến đến mức dự báo của SGR - phá vỡ kỷ lục ô nhiễm trong sự kiện thể thao.

Vì thế, tháng 8 sẽ quyết định sự thật thay vì chỉ còn là mô hình dự báo.