Tập trung vào thu nhập thực nhận thay vì chỉ tăng thu nhập gộp
Trong nhiều tháng qua, cuộc thảo luận về Dự luật Lao động Tự do (Gig Workers Bill) tại Malaysia cùng tương lai ngành dịch vụ gọi xe công nghệ ngày càng xoay quanh vấn đề thu nhập tối thiểu của tài xế. Bởi các tài xế chịu tác động trực tiếp từ sự tăng giá nhiên liệu, mức phí bảo hiểm cao hơn, chi phí bảo dưỡng xe và sự không ổn định trong thu nhập hàng ngày.
Tuy việc bảo vệ quyền lợi cho người lao động tự do là điều cần thiết, nhưng chỉ tập trung vào việc đảm bảo mức thu nhập tối thiểu thông qua cấu trúc cước phí có thể là hướng đi hạn chế. Chính sách công nên đặt mục tiêu tạo ra thu nhập thực nhận bền vững, tính sau chi phí vận hành, để cải thiện thật sự chất lượng cuộc sống của tài xế.
Phân tích các chi phí vận hành ảnh hưởng tới thu nhập của tài xế
Một tài xế kiếm được mức thu nhập gộp giống nhau có thể mang về số tiền thực nhận hoàn toàn khác biệt do các chi phí như xăng dầu, bảo hiểm, tài chính xe, bảo trì và hao mòn xe. Việc tăng giá cước đơn chuyến chưa chắc đã đồng nghĩa với tài xế có thu nhập khả dụng cao hơn nếu chi phí vận hành tăng tương ứng.
Sự cạnh tranh và hành vi thay đổi của khách hàng khi chi phí vận chuyển tăng cũng tác động đến số lượng chuyến đi, từ đó ảnh hưởng tổng quát tới thu nhập tài xế. Những chính sách chỉ nâng giá cước có thể dẫn đến giảm lượng khách, giảm cơ hội việc làm cho tài xế và làm ảnh hưởng đến thương nhân cũng như người tiêu dùng.
Đặc trưng của nền kinh tế việc làm tự do và quản lý đa chiều
Không giống mô hình lao động truyền thống, các nền tảng số trong nền kinh tế việc làm tự do vận hành trong hệ sinh thái có bốn nhóm chính tương tác với nhau: tài xế, nền tảng công nghệ, khách hàng và Chính phủ. Thành công của mỗi bên phụ thuộc lẫn nhau.
Do đó, chính sách cần hướng tới cân bằng lợi ích của tất cả các bên, không thiên vị một nhóm nào gây tổn hại cho những nhóm còn lại. Đây là lý do tại sao cần quy định không chỉ về mức thu nhập mà còn về chi phí vận hành, trách nhiệm của nền tảng và hỗ trợ xã hội cho người lao động.
Khung thu nhập bền vững gồm năm trụ cột chính
- Thu nhập bền vững và minh bạch, giúp tài xế hiểu rõ về ảnh hưởng của cấu trúc cước, chương trình ưu đãi và thuật toán nền tảng đến thu nhập của họ.
- Giảm chi phí vận hành thông qua các sáng kiến như nhóm mua bảo hiểm, chương trình bảo trì xe và các giải pháp tài chính hiệu quả để tăng thu nhập thực nhận không làm tăng giá dịch vụ.
- Tăng cường bảo hiểm xã hội, bao gồm bảo hiểm xã hội, tiết kiệm hưu trí, bảo vệ thu nhập và hỗ trợ chăm sóc sức khỏe phù hợp với đặc thù công việc nền tảng số.
- Trách nhiệm của nền tảng công nghệ với minh bạch thuật toán, cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả và hợp đồng rõ ràng để xây dựng niềm tin giữa các bên.
- Nâng cao năng suất và phát triển chuyên môn cho người lao động tự do, trang bị kiến thức tài chính, kỹ năng số và cơ hội thăng tiến dài hạn thay vì coi công việc tự do là điểm dừng.
Các ví dụ quốc tế và bài học cho Malaysia
Nhiều nền kinh tế phát triển như Singapore và Liên minh châu Âu đã đi theo hướng quy định toàn diện hơn với sự phối hợp giữa bảo vệ người lao động, trách nhiệm của nền tảng và sự bền vững thị trường. Singapore chú trọng tăng cường tiết kiệm hưu trí, bồi thường tai nạn lao động đồng thời duy trì sự linh hoạt cho người lao động tự do.
Trong khi đó, chỉ thị công việc dựa trên nền tảng của Liên minh châu Âu nhấn mạnh tính minh bạch thuật toán và nhân tố kiểm soát con người đối với các quyết định tự động, cùng quản trị nền tảng công bằng giúp nâng cao phúc lợi người lao động vượt ra ngoài yếu tố tiền lương đơn thuần.
Malaysia có thể dựa vào bài học này để xây dựng mô hình quản lý phù hợp, đưa Dự luật Lao động Tự do phát triển theo hướng tạo ra môi trường làm việc an toàn, minh bạch và bền vững lâu dài.
Thành công của chính sách không cần phải đánh đổi giữa bảo vệ tài xế và khuyến khích đổi mới, cũng chẳng nên xem đây là cuộc tranh đấu giữa tài xế và nền tảng. Nền kinh tế việc làm tự do phát triển mạnh cần sự phối hợp cân bằng giữa người lao động, người tiêu dùng, nền tảng công nghệ và Chính phủ.
Nếu Malaysia xây dựng được khung pháp lý dựa trên nguyên tắc cân bằng và bền vững này, không chỉ cải thiện đời sống tài xế mà còn tạo ra nền kinh tế nền tảng công bằng và phát triển trong những năm tới.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Malaysia cần chuyển từ tập trung vào tăng thu nhập gộp sang tăng thu nhập thực nhận bền vững cho người lao động tự do.
- Các chi phí vận hành như nhiên liệu, bảo hiểm và bảo trì ảnh hưởng lớn đến thu nhập cuối cùng của tài xế.
- Chính sách phải cân bằng lợi ích của tài xế, nền tảng, khách hàng và chính phủ để giữ sự phát triển bền vững của nền kinh tế số.
- Khung thu nhập bền vững gồm năm trụ cột: thu nhập minh bạch, chi phí vận hành thấp, bảo hiểm xã hội, trách nhiệm nền tảng và phát triển chuyên môn.
- Malaysia có thể học hỏi mô hình của Singapore và Liên minh châu Âu để hoàn thiện quy định nền kinh tế việc làm tự do.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.







