Bản dự thảo nhắm vào đâu?
Đề xuất do Bộ Thương mại và Bộ Khoa học và Công nghệ Trung Quốc công bố ngày 16/10 đặt 23 công nghệ AI vào diện xem xét kiểm soát, trong khuôn khổ danh mục rộng hơn gồm 40 công nghệ liên quan cả công nghệ sinh học và quang điện. Các nhóm được nhắc đến bao gồm mô hình AI, hệ thống tác nhân, thiết kế vi mạch và hạ tầng tính toán. Đây là một dự thảo đang lấy ý kiến, chưa phải lệnh cấm áp dụng đại trà cho mọi sản phẩm AI.
Đối với mô hình nền tảng, các dấu mốc được nêu gồm việc huấn luyện bằng dữ liệu quan trọng của Trung Quốc, mức tính toán từ 10²⁶ FLOPs, quy mô từ hai nghìn tỷ tham số hoặc nằm trong nhóm mười mô hình dẫn đầu trên bảng xếp hạng toàn cầu. Các ngưỡng này làm nổi bật mục tiêu giám sát năng lực tiên tiến; tuy nhiên, việc xác định mô hình nào chịu cấp phép và thủ tục nào được đơn giản hóa vẫn cần quy định cụ thể.
Dịch vụ vẫn có cửa ra thế giới
Giới chức thương mại phân biệt giữa việc chuyển giao công nghệ bị hạn chế và việc khách hàng nước ngoài sử dụng dịch vụ AI qua giao diện web, ứng dụng di động hoặc API chính thức. Phân biệt này quan trọng với doanh nghiệp đang bán quyền truy cập phần mềm cho người dùng toàn cầu mà không chuyển bản sao trọng số hay bí quyết kỹ thuật ra ngoài biên giới.
Zhang Yi, nhà phân tích tại iiMedia, cho rằng doanh nghiệp có thể chịu thêm chi phí tuân thủ trong ngắn hạn nhưng chủ trương không nhất thiết đóng cửa thị trường nước ngoài. Reuters và AP cũng mô tả cách tiếp cận có mục tiêu: bảo vệ tài sản nhạy cảm trong khi giữ không gian thương mại cho phần lớn dịch vụ. Quyền tiếp cận sản phẩm, vì thế, không hoàn toàn đồng nghĩa với quyền sở hữu công nghệ đứng phía sau nó.
Nút thắt mang tên mô hình mở
Từ Moonshot AI với dòng Kimi đến Z.ai với GLM, các nhà phát triển Trung Quốc đã dùng cách công bố trọng số mô hình để mở rộng ảnh hưởng và tìm doanh thu từ các đối tác đám mây quốc tế. Nhưng một hợp tác cho phép nhà cung cấp ở nước ngoài lưu trữ và vận hành trọng số có thể khác về pháp lý so với khách hàng chỉ gửi câu hỏi tới API đặt tại Trung Quốc.
Alex Colville thuộc Australian Strategic Policy Institute lưu ý rằng cách diễn đạt cuối cùng và cơ chế chấp thuận nhanh là yếu tố quyết định. Giới chức Trung Quốc nói tiếp tục khuyến khích mã nguồn mở, kể cả thủ tục cấp phép nhanh khi đăng ký trong một số trường hợp. Tuy vậy, doanh nghiệp vẫn cần dự phòng rủi ro thời gian, thỏa thuận triển khai và khả năng thay đổi cấu trúc hợp tác xuyên biên giới.
Giữa an ninh và sức cạnh tranh
Bắc Kinh viện dẫn nguy cơ công nghệ AI tiên tiến bị các tác nhân độc hại khai thác, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ–Trung và lo ngại về an ninh mạng. Phạm vi giám sát còn chạm tới việc chuyển quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát công nghệ nhạy cảm ra nước ngoài, điều được một số chuyên gia liên hệ với tranh cãi quanh thương vụ Meta tìm mua Manus trước đây.
Bài toán kinh tế cũng không nhỏ. Nếu quy định quá chặt, doanh nghiệp có thể mất tốc độ phát triển quốc tế và các dòng doanh thu mới; nếu quá lỏng, nhà hoạch định chính sách lo ngại thất thoát năng lực được đầu tư trong nước. Nhà nghiên cứu pháp lý You Yunting nhìn thấy lợi ích bảo vệ nguồn lực dài hạn, còn giới phân tích nhấn mạnh chỉ khi các ngoại lệ và điều kiện cấp phép minh bạch, lợi ích đó mới không bị chi phí tuân thủ triệt tiêu.
