Cột mốc bi thảm
Theo số liệu mới nhất của Bộ Y tế Congo, 4.018 người đã tử vong trong tổng số 8.300 ca bệnh được ghi nhận kể từ khi dịch được công bố ngày 15/5 ở miền đông nước này. Giới chức mô tả đây là đợt bùng phát Ebola lây lan nhanh nhất từng được ghi nhận.
Số ca xác nhận mỗi tuần đã giảm từ khoảng 850 hồi giữa tháng 7 xuống trung bình 490 trong tháng 9, số ca tử vong từ 470 xuống khoảng 230 mỗi tuần. Tuy nhiên, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi cảnh báo sự sụt giảm có thể phần nào phản ánh tình trạng mất an ninh và khó khăn trong việc thuyết phục một số cộng đồng hợp tác, chứ chưa hẳn là virus đã được kiểm soát.
Cháy rừng của các ổ dịch
Tổ chức Bác sĩ Không Biên giới hôm thứ Sáu cho biết tình hình đặc biệt xấu đi ở tỉnh Bắc Kivu, nơi chiếm 40% số ca mới được xác nhận kể từ cuối tháng 8.
Giống như đang dập một đám cháy rừng.
Bà Hoffman, điều phối viên của MSF tại Butembo, giải thích rằng nhiều ổ dịch đang bùng phát cùng lúc, với cường độ khác nhau và ở những địa điểm khác nhau.
WHO cũng báo động về việc virus lây lan nhanh sang các khu y tế mới, khiến nguồn lực vốn hạn chế càng thêm căng thẳng.
Lực lượng tuyến đầu bị nợ lương
Tại Bunia, thủ phủ tỉnh Ituri và là tâm dịch, các nhân viên y tế tập trung đòi khoản lương mà họ nói đã bị nợ nhiều tháng.
- Người biểu tình, trong đó có thành viên các đội giám sát, giơ biểu ngữ cảnh báo không có lương thì không có dữ liệu – mối lo then chốt cho việc theo dõi dịch bệnh.
- Một số người cho biết chưa được trả lương tháng 8 và tháng 9 và không nhận được lời giải thích nào từ chính quyền; nhà chức trách chưa phản hồi ngay.
- Lực lượng tuyến đầu đã nhiều lần đình công kể từ khi dịch bùng phát, càng cản trở nỗ lực kiểm soát bệnh.
Cái giá về người với lực lượng ứng phó rất nặng nề: ít nhất 50 nhân viên y tế đã tử vong sau khi nhiễm virus, và một nhân viên cứu trợ của MSF bị nhiễm bệnh đã được đưa sang Hà Lan điều trị trong khu cách ly cấp độ cao.
Bất ổn và mất lòng tin
Những xung đột kéo dài ở miền đông Congo khiến công tác ứng phó thêm phức tạp. Một quan chức cấp cao Liên Hợp Quốc cho biết binh sĩ truy tìm vũ khí đã đốt một trại tị nạn bị ảnh hưởng bởi Ebola ở Kigonze, ngoại ô Bunia, nơi có trung tâm chuyển tiếp cho bệnh nhân, buộc 19.000 người phải chạy trốn. Điều phối viên Ebola của Liên Hợp Quốc Julien Harneis cho biết mất một trung tâm như vậy đồng nghĩa mất năng lực, mất khoản đầu tư, và trên hết khiến người dân không được chăm sóc cần thiết.
Sự mất lòng tin cũng rất sâu sắc. Đầu tuần này, một chính trị gia Congo đã bị đánh chết tại một điểm nóng mới nổi sau khi bênh vực các biện pháp chống dịch của chính phủ – dấu hiệu cho thấy những căng thẳng mà lực lượng ứng phó phải đối mặt ở một số cộng đồng.
Xét nghiệm nhanh hơn, cuộc chiến vẫn gian nan
Các phòng xét nghiệm di động mang lại chút hy vọng. Tại Butembo, các bác sĩ cho biết kết quả xét nghiệm trước đây mất 72 giờ nay chỉ còn sáu giờ, và những phòng thí nghiệm đặt trên xe có thể nhanh chóng tới những nơi khó tiếp cận khi có tình huống khẩn cấp.
Tuy nhiên, WHO cảnh báo đợt dịch đang trên đà vượt dịch Tây Phi 2014–2016, đợt dịch đã cướp đi khoảng 11.000 sinh mạng. Chấm dứt dịch không chỉ cần công cụ y tế, mà còn cần nguồn tài chính ổn định, nhân viên y tế được trả lương và bảo vệ, cùng lòng tin của những cộng đồng bị ảnh hưởng nặng nề nhất.
