Văn hóa mua hàng lẻ "tingi" và thói quen sử dụng vật liệu tái chế tại Malabon City
Văn hóa mua hàng từng phần, giá vừa túi tiền đã ăn sâu vào đời sống người Philippines. Trước khi bao bì nhựa phổ biến, người dân thường đem theo các lọ thủy tinh và túi bằng mây đan để mua đồ dùng gia đình với số lượng phù hợp nhu cầu. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các gói nhỏ tiện lợi, giá rẻ đã làm thay đổi thói quen này, dẫn đến tình trạng đổ dồn chất thải đa lớp khó phân hủy, gây tắc nghẽn sông ngòi và đại dương.
Thách thức quản lý rác thải nhựa ở một thành phố dễ bị lũ lụt
Theo ước tính, Philippines thải ít nhất 2,7 triệu tấn rác nhựa mỗi năm, trong đó khoảng 164 triệu gói nhỏ được sử dụng hàng ngày. Malabon, tọa lạc ở vùng trũng, chịu ảnh hưởng nặng nề từ mùa bão với hơn 20 cơn bão mỗi năm, đối mặt với tình trạng rác thải nhựa ngập tràn sông rạch và hệ thống thoát nước. Khate Nolasco, một đại biểu cộng đồng khu Potrero của Malabon, cho biết dọn dẹp rác có thể kéo dài một tháng và phần lớn rác nhựa còn lại là các gói nhỏ chứa nước tương, giấm, xà phòng do các hãng đa quốc gia sản xuất. Mặc dù thu gom rác hàng ngày, tình trạng này dường như không có hồi kết.
Tingi Tindahan - Mô hình cửa hàng không nhựa đầu tiên do cộng đồng quản lý
Tháng 7/2024, với sự hỗ trợ của lãnh đạo địa phương, Nolasco khởi xướng cửa hàng Tingi Tindahan trên khoảng đất trống trước văn phòng khu dân cư. Cửa hàng được tổ chức theo phong cách "sari-sari" phổ biến tại Philippines nhưng quan trọng là không sử dụng bao bì nhựa.
Các sản phẩm được lưu trữ trong lọ thủy tinh lớn, đóng nhãn tay, dầu ăn và nước sốt được chiết từ vòi, đồ khô được cân đo chính xác. Khách hàng tự mang vỏ chai, hộp để nạp lại sản phẩm.
Điều đặc biệt là cửa hàng được vận hành bởi những phụ nữ làm công tác giám sát phân loại rác tại khu Potrero, đồng thời họ tự chế các sản phẩm tẩy rửa từ nguyên liệu mua ở các nhà máy trong thành phố. Người dân ban đầu còn ngần ngại vì thói quen dùng bao bì nhựa đã ăn sâu, nhưng dần dần họ nhận thấy giá bán tại đây rẻ hơn siêu thị, chẳng hạn giấm 100ml chỉ 5 peso thay vì 8 peso cho một gói nhỏ.
Phá vỡ định kiến về cửa hàng tái sử dụng và những thách thức còn lại
Nhờ sự hỗ trợ của tổ chức Mother Earth Foundation, cửa hàng còn lắp đặt máy bán hàng tự động tái chế sản phẩm khi đóng cửa buổi tối, giúp tăng tiện ích cho người dân. Theo Regine Nayve, đại diện MEF, quan điểm cửa hàng không rác thải chỉ dành cho người giàu là sai lầm, mô hình này giúp người thu nhập thấp tiếp cận sản phẩm thân thiện môi trường với giá hợp lý.
Tuy chưa giải quyết hết vấn đề rác thải nhựa, Nolasco cho biết Tingi Tindahan đã góp phần giảm khoảng 145.000 gói nhỏ khỏi bãi rác. Chuyên gia sinh vật biển Deo Florence Onda nhấn mạnh trách nhiệm không chỉ thuộc về cộng đồng mà các công ty sản xuất phải tham gia vào chuỗi quản lý rác từ lúc tạo ra nguyên liệu đến xử lý cuối cùng. Năm 2022, Philippines ban hành luật buộc doanh nghiệp lớn thu hồi bao bì nhựa, phạt đến 5 triệu peso nếu không tuân thủ, nhưng việc triển khai còn hạn chế do thiếu hợp tác từ doanh nghiệp.
Thách thức chính sách và triển vọng mở rộng mô hình
Nhiều địa phương đã có những nỗ lực kiểm soát nhựa sử dụng một lần, Malabon từng thử ban hành lệnh cấm nhựa toàn thành phố năm 2013 nhưng đã phải rút lại do áp lực từ ngành công nghiệp nhựa đặt trụ sở tại đây. Nolasco không muốn chờ đợi hàng luật được hoàn thiện, đặc biệt khi mùa bão hiện tại đang diễn ra với dự báo ngập lụt và rác thải nhựa từ vùng lân cận dồn về.
Ước mơ của bà và cộng đồng là mô hình Tingi Tindahan sẽ lan rộng ra các khu dân cư khác trên toàn Philippines, gửi thông điệp rằng mọi khu vực, ngay cả những nơi chịu nhiều thách thức, đều có thể góp phần giảm ô nhiễm nhựa.







