Tín dụng Trung Quốc giữ vị thế ổn định trong bối cảnh căng thẳng biển Đông

Một nghiên cứu mới từ tổ chức AidData, trụ sở tại Mỹ, đã bác bỏ giả định rằng Trung Quốc sẽ thu hẹp tài trợ cho Philippines dưới thời Tổng thống Ferdinand Marcos Jnr do căng thẳng gia tăng ở biển Đông. Thay vào đó, vốn Trung Quốc tiếp tục hỗ trợ các doanh nghiệp Philippines, điển hình là khoản vay kết hợp trị giá 3,9 tỷ USD vào năm 2023 dành cho công ty viễn thông Dito Telecommunity, lớn nhất từ trước đến nay trong khu vực tư nhân được Trung Quốc bảo trợ.

Tổng cộng trong vòng hai thập kỷ qua kể từ năm 2000, lĩnh vực tư nhân Philippines đã nhận gần 9 tỷ USD vốn vay Trung Quốc. AidData cũng nhấn mạnh khoản vay tái cấp vốn 300 triệu USD cho tập đoàn năng lượng San Miguel Global Power sử dụng cho hoạt động chung.

Yếu tố địa chính trị không làm thay đổi dòng vốn

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự bất ổn địa chính trị không phải là nhân tố chính ảnh hưởng quyết định của các doanh nghiệp Trung Quốc về việc đầu tư và cho vay tại Philippines, theo các nhà phân tích. AidData nhận định các khoản tài trợ của Trung Quốc đang chuyển hướng ngày càng tập trung về phía khu vực tư nhân thay vì chỉ phụ thuộc vào viện trợ nhà nước truyền thống.

Khoản vay cho Dito chính là nguồn vốn giúp công ty tài trợ hợp đồng hàng tỷ USD quản lý mạng di động 4G và 5G trên toàn quốc, trong đó hợp đồng 5G ký năm 2019 với ZTE Corporation. Số vốn vay này chủ yếu dùng để tái cấp vốn cho các khoản vay cầu nối trước đó mà Dito nhận từ các định chế tài chính Trung Quốc.

Dito là nhà cung cấp dịch vụ viễn thông lớn thứ ba Philippines, thuộc quyền kiểm soát của doanh nhân Dennis Uy, có mối quan hệ mật thiết với cựu Tổng thống Rodrigo Duterte, thông qua liên doanh với China Telecom sở hữu 40% cổ phần.

Mối quan hệ chính trị - kinh tế giữa Philippines và Trung Quốc qua các đời tổng thống

So với ông Marcos, cựu Tổng thống Duterte được coi là thân Trung Quốc hơn trong suốt nhiệm kỳ sáu năm kết thúc năm 2022. Khoản vay cho Dito ký khi Marcos đã tại vị hơn một năm dù căng thẳng biển Đông leo thang, với chính quyền ông lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ các hoạt động hải quân hung hăng của Bắc Kinh và công bố nhiều hình ảnh liên quan.

Advertisement300 × 250

Năm 2023, căng thẳng tại bãi cạn Second Thomas tăng cao khi Manila cáo buộc lực lượng Cảnh sát biển Trung Quốc đâm tàu Philippines và sử dụng thiết bị laser nhắm vào tàu nước này, một thông tin bị Bắc Kinh bác bỏ.

Chính quyền Duterte đã nhanh chóng cấp phép hoạt động cho Dito năm 2019 và thông qua luật liên quan năm 2021, cho phép công ty vận hành mạng lưới viễn thông trong 25 năm.

Julie Sickell, quản lý chương trình của AidData về tài chính phát triển Trung Quốc, nhận định các chính sách thân Trung Quốc dưới thời Duterte đã tạo điều kiện duy trì dòng vốn Trung Quốc chảy vào bất chấp thay đổi trong chính sách chính trị, qua đó cho thấy yếu tố thể chế và cấu trúc thương mại đóng vai trò then chốt, hơn là diễn biến chính trị.

Ranh giới kinh doanh và chính trị ngày càng mờ nhạt

Nghiên cứu được công bố trong bối cảnh Bắc Kinh đối mặt với áp lực khi bị cáo buộc không thực hiện đầy đủ các cam kết viện trợ phát triển cho Manila, trong đó các nhà phân tích chỉ ra tác động của căng thẳng song phương.

Mark Manantan, nghiên cứu viên tại Trung tâm An ninh Toàn cầu thuộc Đại học La Trobe, cảnh báo không nên phân biệt quá rõ ràng giữa các khoản vay thương mại và nhà nước của Trung Quốc, bởi các ngành chiến lược như viễn thông luôn được Bắc Kinh xem trọng dù theo hình thức tài chính nào. Liên kết trên thể hiện qua việc China Telecom giữ 40% cổ phần trong Dito, tạo nên sự sở hữu có yếu tố liên quan nhà nước mặc dù khoản vay được cấu trúc dưới dạng nợ thương mại.

Aaron Jed Rabena, phó giáo sư tại Trung tâm Châu Á của Đại học Philippines, cũng lưu ý không nên phóng đại ảnh hưởng của Bắc Kinh trong quyết định cho vay thương mại, bởi các công ty tư nhân Trung Quốc vận hành theo quy luật thị trường.

Julie Sickell cũng lưu ý xu hướng chuyển sang hỗ trợ dự án khu vực tư nhân không chỉ diễn ra ở Philippines mà còn ở nhiều quốc gia khác, với tỷ lệ cho vay tư nhân chiếm 63% tổng số trong năm 2023, tăng so với 37% cho vay công và bảo lãnh công.

Chuyển hướng trong chiến lược tài chính của Trung Quốc

Mark Manantan phân tích Trung Quốc đã hạn chế các khoản vay lớn nhà nước theo sáng kiến Vành đai và Con đường giai đoạn 2013-2018, sau khi đối mặt với tình trạng nợ công ở các quốc gia như Sri Lanka và Zambia. Thay vào đó, Bắc Kinh ưu tiên các dự án nhỏ, ít rủi ro hơn.

Vốn Trung Quốc vẫn hiện diện thông qua các liên danh ngân hàng, đối tác khu vực tư nhân và hạ tầng viễn thông, lĩnh vực ít bị giám sát và không đòi hỏi bảo lãnh chủ quyền hay sự che chắn chính trị, theo nhận định từ Manantan.

Samantha Custer, nghiên cứu viên tại Đại học Maryland, cho rằng lượng tài trợ của Trung Quốc tại Philippines vẫn rất linh động, phản ứng nhanh với quan hệ hai nước dưới chính quyền Marcos Jnr, đồng thời Bắc Kinh giảm sự tập trung vào việc đồng thuận ưu tiên đầu tư với chính phủ Philippines.

Bà nhấn mạnh sở thích của Trung Quốc trong các dự án hợp tác cơ sở hạ tầng thương mại, đồng thời đề cập mối quan hệ với các cá nhân có ảnh hưởng ở thời Duterte, minh họa qua khoản vay cho Dito.

Mối liên hệ bền chặt giữa các doanh nghiệp Trung Quốc và Philippines

Mark Manantan cho rằng trường hợp của Dito cho thấy các mối quan hệ thương mại giữa doanh nghiệp Trung Quốc và Philippines vẫn diễn ra liên tục dù chính trị có biến động, với sự tham gia tích cực của các công ty như Huawei và ZTE trong phát triển hạ tầng 5G tại Philippines.

An ninh năng lượng cũng là lĩnh vực tiềm năng hợp tác giữa hai nước, được thúc đẩy bởi cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu do chiến tranh Iran, với khả năng nhận được các khoản tài chính hỗ trợ.

Aaron Jed Rabena nhấn mạnh hợp tác an ninh năng lượng có thể tăng lên trong bối cảnh áp lực cung ứng năng lượng, trong khi Trung Quốc là nhà đầu tư lớn nhất thế giới trong lĩnh vực năng lượng tái tạo.

Mark Manantan trích lời Tổng thống Marcos nhận định cuộc khủng hoảng năng lượng có thể là động lực để khởi động lại các cuộc đàm phán với Trung Quốc về thăm dò năng lượng chung ở biển Đông, cho thấy sự căng thẳng ngoại giao có thể song hành cùng hợp tác thương mại.

“Đây là một ví dụ ngoại lệ, khi khủng hoảng xảy ra cách xa hàng nghìn dặm nhưng lại giúp dịu bớt quan hệ song phương ngay cả khi tranh chấp biển vẫn chưa được giải quyết,” ông nói.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Khoản vay kỷ lục 3,9 tỷ USD cho Dito Telecommunity năm 2023 đánh dấu sự tiếp tục dòng vốn Trung Quốc chảy vào Philippines bất chấp căng thẳng biển Đông.
  • Các khoản vay của Trung Quốc cho khu vực tư nhân Philippines tăng mạnh, chiếm đa số so với các khoản vay công trong năm 2023.
  • Mối quan hệ chính trị không hoàn toàn chi phối các quyết định tài chính giữa Trung Quốc và Philippines, với các doanh nghiệp tư nhân vận hành theo cơ chế thị trường.
  • Chiến lược tài chính của Trung Quốc chuyển hướng sang các dự án nhỏ, ít rủi ro và tập trung hơn vào khu vực tư nhân.
  • Hợp tác năng lượng giữa hai nước có thể được thúc đẩy như một mặt đối thoại song phương, cùng tồn tại với các căng thẳng chính trị hiện hữu.

Đăng ký bản tin QMVN