Báo động tình trạng lãng phí nước tại Bồ Đào Nha tương đương 185 bể bơi Olympic mỗi ngày

ERSAR ước tính Bồ Đào Nha đã mất khoảng 169,3 triệu mét khối nước trong năm ngoái thông qua các tổn thất thực tế trên mạng lưới phân phối nước địa phương. Lượng nước thất thoát mỗi ngày tương đương với 185,5 bể bơi theo tiêu chuẩn Olympic, tương đương gần 8 bể bơi mỗi giờ.

Chủ tịch ERSAR, bà Vera Eiró, thừa nhận Bồ Đào Nha vẫn còn nhiều tiềm năng cải thiện trong việc giảm thất thoát nước. Bà cho rằng nguyên nhân chủ yếu là do hệ thống cơ sở hạ tầng đã lạc hậu và tỷ lệ làm mới mạng lưới quá thấp trong nhiều năm.

Tuy vậy, một số công ty cấp nước đã thể hiện là nếu đầu tư liên tục và nâng cao việc giám sát thì thất thoát có thể được giảm đáng kể.

Chiến lược quốc gia về cung cấp nước, xử lý nước thải và quản lý nước mưa đặt mục tiêu đầu tư 5,5 tỉ euro đến cuối thập kỷ, trong đó khoảng một nửa được dành cho việc cải tạo mạng lưới cấp nước. Mục tiêu là đạt được tỷ lệ làm mới hàng năm từ 1,5% đến 2%, nhằm đảo ngược tình trạng đầu tư thấp kéo dài nhiều thập kỷ.

ERSAR ước tính nếu loại bỏ được 80% tổn thất nước thực tế, Bồ Đào Nha sẽ tiết kiệm khoảng 135 triệu mét khối nước mỗi năm và thu về khoảng 74 triệu euro mỗi năm do giảm chi phí vận hành.

Cựu chủ tịch ERSAR, ông Orlando Borges, chỉ ra rằng một trong những điểm yếu lớn nhất của ngành nước là sự suy yếu của quyền lực cơ quan quản lý trong thập kỷ qua. Theo ông, nhiều đô thị không thu hồi được đầy đủ chi phí vận hành dịch vụ cấp nước và vệ sinh, dẫn đến thiếu kinh phí bảo trì và đầu tư.

Ông Diogo Faria Oliveira, chủ tịch Hội đồng Tư vấn và Phí tổn của ERSAR, cảnh báo nhiều thành phố chỉ thay thế dưới 0,3% mạng lưới cấp nước mỗi năm, tốc độ này nếu duy trì sẽ cần hơn 1.000 năm để làm mới hết toàn bộ hệ thống. Trong khi đó, các chuẩn mực quốc tế yêu cầu tỷ lệ làm mới khoảng 2% để hoàn thành công việc này trong 50 năm.

Báo cáo cũng chỉ ra sự khác biệt lớn giữa các công ty cấp nước. Ví dụ, dịch vụ đô thị Porto thay mới khoảng 1,7% mạng lưới mỗi năm và tổn thất 12,3%, còn EPAL của Lisbon có tổn thất 13,4%. Trong khi đó, mạng lưới của Almada chỉ làm mới trung bình 0,36% mỗi năm trong 10 năm qua.

Dù vậy, ERSAR đánh giá cả Lisbon và Almada đều có "hiệu suất không hài lòng" khi mức mất nước thực tế hàng ngày trên mỗi điểm kết nối dịch vụ lần lượt là 197 lít và 284 lít, vượt xa mức trung bình quốc gia 118 lít và chuẩn mực của cơ quan quản lý là 100 lít cho dịch vụ chất lượng cao.

Ở khu vực ngoài đô thị, Marinha Grande lại gặp vấn đề khác khi ghi nhận tỷ lệ nước không tạo doanh thu lên tới 41,5% trong năm 2024 dù đã đầu tư mạnh mẽ. Nguyên nhân một phần được cho là do lượng nước tiêu thụ ở công viên, trường học và khu vườn công cộng chưa gắn đồng hồ đo.

Cuộc khủng hoảng nước gần đây tại Almada đã kích hoạt cuộc tranh luận về quản lý nguồn nước ngầm tại Bồ Đào Nha. Một số chuyên gia cho rằng nên học theo Tây Ban Nha để dần loại bỏ quyền sở hữu nước ngầm của cá nhân tại những vùng có nguy cơ thiếu nước công cộng.

Theo luật hiện hành, chủ đất được quyền sở hữu nước ngầm dưới đất của mình, với điều kiện được cấp giấy phép khai thác. Cơ quan Môi trường Bồ Đào Nha (APA) nhận hơn 20.000 hồ sơ xin cấp phép khai thác nước ngầm mỗi năm nhưng gặp khó khăn trong việc kiểm soát lượng nước thực tế được bơm lên.

Chủ tịch APA, ông José Pimenta Machado, cho biết vấn đề này có thể được giải quyết trong lần sửa đổi Luật Nước tới đây, với hướng chuyển dần sang quản lý công nhằm nâng cao hiệu quả kiểm tra, thực thi và quản lý lâu dài.

Đặc biệt, tầng chứa nước ngầm Tejo-Sado Left Bank, nguồn cung cấp nước cho khoảng một triệu người cùng nhiều ngành nông nghiệp và công nghiệp lớn, có vai trò chiến lược. Đánh giá của APA cho thấy vào tháng 5, khoảng một nửa các trạm quan trắc trong tầng chứa nước này đã có mực nước ngầm dưới mức 20% - dấu hiệu mực nước lại bắt đầu hạ thấp sau vài tháng hồi phục, đặc biệt tại lưu vực Sado.

Nhiều chuyên gia nhận định việc tăng cường giám sát tầng chứa nước và thiết lập hệ thống quản lý nước vùng lớn hơn là cần thiết để Bồ Đào Nha tránh các khủng hoảng thiếu nước tương tự như ở Almada trong tương lai.