Quyền điều tra không phải tấm séc trắng
Quyền giám sát của Quốc hội Mỹ hình thành từ chức năng làm luật, phân bổ ngân sách và kiểm tra hoạt động hành pháp. Từ cuối thế kỷ XVIII, các nhà lập pháp đã điều tra thất bại quân sự và sự vận hành của các cơ quan liên bang. Trong vụ McGrain v. Daugherty năm 1927, Tòa án Tối cao khẳng định quyền thu thập thông tin và buộc người liên quan cung cấp lời khai là công cụ thiết yếu để Quốc hội thực hiện nhiệm vụ lập pháp.
Khi các chủ tịch ủy ban mới nhậm chức trong tháng 1/2027, họ có thể yêu cầu hồ sơ, triệu tập nhân chứng và mở điều trần. Nhưng việc điều tra phải gắn với mục đích lập pháp hợp pháp, chứ không thể chỉ nhằm truy cứu đời tư hay thay thế cơ quan tố tụng. Ranh giới này có ý nghĩa đặc biệt khi người bị chất vấn là một tổng thống đương nhiệm.
Hồ sơ cá nhân và bài kiểm tra từ năm 2020
Trong vụ Trump v. Mazars USA, LLP, Quốc hội từng đòi các tài liệu tài chính cá nhân của ông Trump từ công ty kế toán của ông. Phán quyết năm 2020 không miễn cho tổng thống khỏi mọi trát đòi, nhưng yêu cầu tòa cấp dưới cân nhắc nghiêm ngặt hơn: Quốc hội có thực sự cần hồ sơ của tổng thống hay không, phạm vi yêu cầu có được giới hạn hợp lý hay không và gánh nặng đối với nhánh hành pháp lớn đến mức nào.
Vì vậy, nếu các ủy ban mới đòi một khối lượng lớn hồ sơ cá nhân hoặc dữ liệu từ những người thân cận, Nhà Trắng có thể dựa vào án lệ để tranh luận rằng yêu cầu quá rộng hoặc thiếu cơ sở lập pháp cụ thể. Sự tranh tụng không nhất thiết xóa bỏ trát đòi, nhưng có thể khiến việc tiếp cận thông tin bị trì hoãn nhiều tháng, thậm chí lâu hơn.
Miễn trừ tổng thống và bí mật hành pháp
Năm 2024, trong vụ Trump v. United States, Tòa án Tối cao công nhận những mức độ miễn trừ hình sự đối với hành vi chính thức của tổng thống, với sự bảo vệ mạnh nhất cho các quyền hiến định cốt lõi.
Đây là phán quyết về truy tố hình sự, không phải lệnh cấm Quốc hội giám sát. Dù vậy, lập luận về tính độc lập của quyền hành pháp có thể được viện dẫn trong những tranh chấp liên quan đến quyết định ân xá, sa thải quan chức hoặc trao đổi nội bộ.
Một hàng rào khác là đặc quyền hành pháp, được thừa nhận trong vụ United States v. Nixon năm 1974 để bảo vệ tính riêng tư của một số cuộc thảo luận cấp cao. Đặc quyền ấy không tuyệt đối và không được dùng như lá chắn che giấu sai phạm. Tranh cãi mới nằm ở việc chính quyền Trump muốn mở rộng phạm vi bảo vệ tới cả một số cố vấn ngoài bộ máy chính thức; cách diễn giải này chưa được tòa án xác quyết.
Trát đòi có giá trị, cưỡng chế lại khó khăn
Luật Mỹ coi việc cố tình phớt lờ trát đòi hợp lệ là hành vi khinh thường Quốc hội, có thể bị xử lý hình sự. Steve Bannon và Peter Navarro từng bị kết án sau khi không hợp tác với cuộc điều tra vụ tấn công Điện Capitol ngày 6/1/2021. Tuy nhiên, truy tố hình sự thường phụ thuộc vào Bộ Tư pháp, nên trong tranh chấp với một chính quyền vẫn nắm cơ quan này, con đường ấy khó có thể đem lại kết quả nhanh.
Quốc hội còn có thể khởi kiện dân sự để xin lệnh buộc tuân thủ, hoặc về mặt lịch sử sử dụng quyền trừng phạt vốn có. Biện pháp bắt giữ nhân chứng theo quyền vốn có đã không được sử dụng từ năm 1934. Tố tụng dân sự thực tế hơn, nhưng có thể kéo dài vì những tranh luận về thẩm quyền tòa án và đặc quyền hành pháp. Do đó, chiến lược của các ủy ban sẽ phải kết hợp bằng chứng, tính chính xác của trát đòi và sức ép công luận.
Cuộc đọ sức sẽ thử thách cả hai nhánh quyền lực
Theo Reuters, cố vấn pháp lý Nhà Trắng Will Scharf đã cảnh báo phía Dân chủ về những cuộc điều tra bị chính quyền cho là lạm dụng; các nghị sĩ Dân chủ lại tuyên bố sẽ hành động mạnh khi nắm ghế chủ tịch ủy ban. Những phát biểu đối đầu chưa phải quyết định của tòa hay kết luận về hành vi phạm pháp. Mức độ hợp pháp của mỗi trát đòi vẫn phải xét theo mục đích, nội dung và hoàn cảnh riêng.
Tòa án Tối cao với đa số thẩm phán bảo thủ 6-3 có thể trở thành trọng tài ở các tranh chấp lớn, song không có gì bảo đảm tòa sẽ bác mọi yêu cầu của Quốc hội. Ngay cả khi giám sát gặp trở ngại, các cuộc điều trần công khai, tài liệu từ bên thứ ba và việc kiểm tra chi tiêu ngân sách vẫn là những phương tiện có sức nặng. Vấn đề mấu chốt là bảo vệ cả quyền điều tra lẫn sự phân quyền, để không bên nào biến luật pháp thành công cụ bất khả kiểm soát.

















