Từ lo sợ bị thay thế đến câu hỏi ai nắm quyền
Hình ảnh robot và phần mềm tự động hóa thường làm dấy lên dự báo hàng loạt nghề nghiệp biến mất. Tuy nhiên, bức tranh nghiên cứu thận trọng hơn những tuyên bố tuyệt đối. Trong đánh giá năm 2025, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và Viện Nghiên cứu Quốc gia NASK của Ba Lan ước tính một trong bốn công việc trên thế giới chịu ảnh hưởng tiềm tàng từ AI tạo sinh. Các tác giả nhấn mạnh mức độ tiếp xúc không đồng nghĩa với sa thải: nhiều nghề có thể thay đổi quy trình, phân chia nhiệm vụ hoặc tiêu chuẩn kỹ năng.
Bhabani Shankar Nayak, tác giả bài bình luận được Countercurrents đăng ngày 1/10 và MR Online đăng lại ngày 4/10/2026, đưa ra một luận điểm mang tính chuẩn tắc: người trực tiếp tạo dữ liệu, kiến thức và giá trị cần có khả năng định hình công nghệ do công sức tập thể xây dựng. Đó là lời kêu gọi về quyền lực và phân phối lợi ích, không phải một bằng chứng cho thấy mô hình sở hữu tập thể nào cũng đã thành công.
Nhìn từ người làm việc, câu hỏi rất cụ thể: hệ thống có được phép chấm điểm kín hiệu suất hay không; người bị đánh giá sai có quyền khiếu nại thế nào; doanh nghiệp có dùng thời gian tiết kiệm được để nâng lương, giảm giờ làm hoặc đào tạo lại không? Tính minh bạch trong những quyết định ấy quan trọng không kém tốc độ vận hành của mô hình AI.
