Hội nghị thiếu đi thông điệp chung quan trọng nhất
Sau hơn hai tuần thương lượng kéo dài sang thời gian bổ sung, đại biểu COP31 không thể thông qua tuyên bố chính trị tổng thể, thường được gọi là văn kiện bao trùm. Chủ tịch hội nghị Murat Kurum của Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố sẽ không đưa ra dự thảo mới khi chưa có đồng thuận. Đó là sự bế tắc ở nội dung trọng tâm, chứ không có nghĩa mọi hoạt động kỹ thuật hoặc cam kết riêng tại Antalya đều bị hủy bỏ.
Chris Bowen, người điều hành các cuộc đàm phán phía Australia, ghi nhận những kết quả về năng lượng sạch, trong đó có cam kết thúc đẩy điện khí hóa với hơn 90 quốc gia tham gia. Tuy nhiên, các sáng kiến riêng rẽ không thay thế được lập trường chung về nguyên nhân gây nóng lên toàn cầu. Một văn kiện bao trùm có thể định hướng chính sách quốc gia, kỳ vọng đầu tư và chương trình nghị sự cho năm tiếp theo.
Antonio Guterres chia sẻ nỗi thất vọng của những cộng đồng mong đợi hành động mạnh mẽ hơn từ các chính phủ. Thông điệp của ông rất rõ: sự thiếu nhất trí trong phòng họp không làm khoa học trở nên mơ hồ. Sau thất bại này, câu hỏi cấp bách là làm thế nào khôi phục niềm tin mà không dùng lời lẽ đẹp đẽ để che phủ những bất đồng chưa được giải quyết.
Đằng sau vài câu chữ là lựa chọn năng lượng
Mâu thuẫn nổi bật nhất xoay quanh việc có đề cập trực tiếp đến chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch hay không. Liên minh châu Âu và các nước chịu rủi ro khí hậu cho rằng bỏ qua nguồn phát thải chủ yếu sẽ làm suy yếu định hướng đã được thừa nhận trước đó.
Vanuatu và Marshall Islands còn phản đối cách diễn đạt có thể khiến việc vượt ngưỡng 1,5 độ C trở nên bình thường mà không có lộ trình đáng tin cậy để quay về dưới ngưỡng này.
Đại diện Nga Sergei Kononuchenko cảnh báo giảm nguồn cung dầu khí nhanh hơn nhu cầu có thể gây thiếu hụt, sốc giá và chuyển sang những nhiên liệu gây ô nhiễm hơn. Saudi Arabia muốn cân nhắc nhiều giải pháp công nghệ. Đây là bất đồng chính sách thực tế về tốc độ chuyển đổi và an ninh năng lượng, dù vai trò của nhiên liệu hóa thạch trong hiện tượng nóng lên toàn cầu đã được khoa học xác lập.
Tranh luận càng gay gắt khi dự thảo nhấn mạnh công nghệ loại bỏ carbon khỏi khí quyển. Giải pháp này có thể hữu ích đối với phần phát thải khó loại trừ, nhưng không thể thay cho việc cắt giảm phát thải sâu. Các bên phản đối lo ngại lời hứa về năng lực loại bỏ carbon trong tương lai sẽ làm chậm quyết định giảm khai thác và sử dụng nhiên liệu hôm nay. Như vậy, tranh cãi không chỉ nằm ở từ ngữ mà còn ở việc ai phải gánh chi phí chuyển đổi.
Những quốc gia đặt câu hỏi về nguồn tiền
Với các nền kinh tế đang phát triển, nút thắt còn nằm ở tài chính. Nhà đàm phán Brazil Liliam Chagas mong văn kiện phản ánh rõ khoa học khí hậu, nguy cơ vượt ngưỡng nhiệt độ, tăng cường tài chính theo khu vực và mục tiêu tăng gấp ba nguồn lực thích ứng. Philippines yêu cầu huy động tiền cho giảm phát thải, thích ứng, chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực và ứng phó tổn thất khí hậu. Mục tiêu nếu không đi kèm phương tiện thực hiện sẽ khó thành hiện thực.
Kenya cho rằng dự thảo không thừa nhận đầy đủ hoàn cảnh đặc biệt của châu Phi, dù có nhắc đến các nước kém phát triển và quốc đảo nhỏ. Nhóm các nước kém phát triển cũng nhận định những ưu tiên của họ chưa được đáp ứng. Tại nơi người dân đối mặt lũ lụt, hạn hán và nước biển dâng, tài chính không phải khái niệm xa xôi: đó là khả năng xây đê chắn sóng, cải thiện hệ thống cảnh báo và bảo vệ sinh kế.
Trưởng đoàn Trung Quốc Li Gao nhìn nhận việc thiếu thỏa thuận là bước lùi đối với nhiều yêu cầu của thế giới đang phát triển, song không đồng tình coi đây là thất bại của toàn bộ tiến trình đa phương. Phân biệt này rất quan trọng: các nước có thể phản đối một bản dự thảo mà vẫn cần quy tắc chung, dữ liệu có thể so sánh và cơ chế hỗ trợ lâu dài để giải quyết một vấn đề không dừng ở biên giới.
Điều gì còn lại sau Antalya?
Không có tuyên bố chung không đồng nghĩa Hiệp định Paris hay các quyết định khí hậu trước đây mất hiệu lực. Chính phủ vẫn có kế hoạch khí hậu trong nước, trách nhiệm báo cáo và những cam kết đã thông qua. Doanh nghiệp cùng chính quyền địa phương vẫn phải lựa chọn công nghệ điện, giao thông và xây dựng trong bối cảnh rủi ro khí hậu không hề biến mất.
Dẫu vậy, tổn thất về niềm tin chính trị không nhỏ. Norway và United Kingdom cho rằng dự thảo đi lùi so với những đồng thuận trước đó, trong khi chủ tịch hội nghị khẳng định đã nỗ lực hết sức để dung hòa lợi ích. Hai cách nhìn chỉ ra sự mong manh của cơ chế cần đồng thuận rộng giữa các nước có nguồn tài nguyên, năng lực kinh tế và mức độ tổn thương rất khác nhau.
Bài kiểm tra tiếp theo là xây dựng lộ trình giảm phát thải cụ thể hơn, bảo vệ người tiêu dùng trước cú sốc năng lượng và chuyển tài chính hỗ trợ thành kết quả đo lường được. Reuters và AP ghi nhận các công việc hẹp hơn vẫn tiếp tục dù thỏa thuận chính trị trung tâm không thành. Sự hợp tác còn lại chỉ có ý nghĩa khi được chuyển thành hành động có thể kiểm chứng.














