Cuộc sụp đổ và hậu quả của việc Taliban giành lại quyền kiểm soát
Năm năm trước, vào mùa hè 2021, Taliban đã nhanh chóng chiếm được thủ đô Kabul của Afghanistan, đánh dấu sự sụp đổ của chính quyền do phương Tây hậu thuẫn. Abdul Razaq Khan, cựu phiên dịch và người hỗ trợ truyền thông Canada trong thời kỳ chiến tranh, nhớ lại các tin nhắn cuối cùng nhận được khi Taliban tiến gần và những ngày cuối cùng trước khi Kabul thất thủ. Khan cùng nhiều người khác buộc phải rời bỏ đất nước mình, tìm kiếm sự an toàn bên ngoài biên giới sau khi mối đe dọa từ Taliban ngày càng lớn.
Việc Taliban trở lại quyền lực không chỉ khiến hàng trăm nghìn người Afghanistan mất nhà cửa mà còn làm đảo lộn đời sống xã hội khi phụ nữ bị xóa bỏ khỏi không gian công cộng, báo chí tự do bị đàn áp và các tiếng nói phản kháng bị dập tắt. Taliban thiết lập một bộ chuyên trách nhằm áp đặt các chuẩn mực đạo đức nghiêm ngặt và kiểm soát chặt chẽ toàn xã hội.
Khó khăn chưa từng có với phụ nữ và sự phản ứng quốc tế
Phụ nữ Afghanistan là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ sự thay đổi này. Zan Times, một tổ chức nhân quyền và vận động cho phụ nữ, đã công bố báo cáo cho thấy hậu quả nghiêm trọng của tình trạng bạo lực và thiếu công lý trong nước.
Các vụ giết phụ nữ thường không bị truy cứu trách nhiệm, thậm chí nhiều trường hợp được chính quyền Taliban gắn mác tự sát để tránh xử lý hình sự, tạo ra sự miễn trừ cho những người thủ phạm.
Các quốc gia phương Tây dù lên án chính sách của Taliban nhưng phần lớn chỉ có thể áp đặt các biện pháp ngoại giao, như cấm vận tài chính và hạn chế di chuyển. Những nỗ lực bảo vệ quyền phụ nữ bên trong Afghanistan vẫn chưa đạt được kết quả thiết thực do sự kiểm soát chặt chẽ của Taliban.
Chương trình di cư nhân đạo và thách thức trong quá trình tái định cư
Nhiều quốc gia đã mở đường cho các nhóm dân cư dễ tổn thương, đặc biệt là các thẩm phán, nhà hoạt động, nhà báo và chính trị gia nữ, di cư ra nước ngoài thông qua các chương trình cấp visa nhân đạo và tái định cư. Canada ghi nhận đã tiếp nhận hơn 60.000 người Afghanistan, vượt chỉ tiêu cam kết ban đầu 40.000 người. Tuy nhiên, báo cáo “Allied Ledger” của hai tổ chức quốc tế Local Staff International và AfghanEvac cho thấy các nước đồng minh vẫn còn nhiều thiếu sót trong công tác sơ tán và hỗ trợ tái định cư người Afghanistan.
Thượng nghị sĩ Mỹ Chris Coons nhấn mạnh báo cáo này thể hiện đúng trách nhiệm các nước với những người từng giúp đỡ liên quân phương Tây trong cuộc chiến, đồng thời khẳng định vẫn còn nhiều việc phải làm để hoàn thành nghĩa vụ với họ.
Câu chuyện cá nhân và sự kiên trì của cộng đồng Afghanistan
Với nhiều người như Abdul Razaq Khan, cuộc sống bên ngoài đất nước không hề dễ dàng khi phải đối mặt với mất mát quá lớn về nghề nghiệp, gia đình và quê hương. Trong khi đó, một số nhóm người Afghanistan đang âm thầm đấu tranh trong nước như mạng lưới Daricha, tổ chức các trường học bí mật cho các bé gái bị cấm đi học ở trên 6 lớp theo quy định của Taliban.
Những hoạt động này thể hiện khát khao được học tập và thay đổi xã hội từ bên trong của người dân Afghanistan, dù họ đang phải đối mặt với nguy cơ bị phát hiện và trừng phạt nghiêm khắc.








