Hai cú sốc làm thay đổi thế cân bằng
Việc Gibran rời chức phó tổng thống không đơn thuần là một thay đổi nhân sự. Trong cuộc bầu cử năm 2024, sự hiện diện của người con trai cả bên cạnh Prabowo là biểu tượng cho thỏa thuận giữa hai trung tâm quyền lực: Prabowo nắm nhiệm kỳ mới, còn Jokowi duy trì một cầu nối ngay trong chính phủ. Theo Reuters và ABC News, Gibran nộp đơn từ chức ngày 12/11 sau những phán quyết và chất vấn về tư cách học vấn của ông. Khủng hoảng này chạm vào câu hỏi từng gây tranh cãi khi ông ra tranh cử: liệu quy tắc pháp lý có được áp dụng bình đẳng cho mọi ứng viên?
Cùng lúc, vụ bắt cựu cảnh sát trưởng Listyo Sigit Prabowo khiến nền tảng quan hệ của Jokowi trong bộ máy an ninh suy yếu. Các cơ quan điều tra cáo buộc một mạng lưới theo dõi bất hợp pháp đã nhắm vào Tổng thống Prabowo và nhiều nhân vật khác, gồm nhà báo và nhà hoạt động. Đó vẫn là các cáo buộc cần được kiểm chứng bằng tiến trình tư pháp, không phải kết luận cuối cùng về tội trạng. Tuy vậy, ngay cả trước phán quyết của tòa, vụ việc đã làm tăng sự nghi kỵ giữa những đồng minh từng cùng nhau giành chiến thắng.
Prabowo muốn tự chủ, Jokowi muốn duy trì chỗ đứng
Prabowo lên cầm quyền năm 2024 với sự hậu thuẫn quan trọng của Jokowi, người đã hoàn thành hai nhiệm kỳ tổng thống. Liên minh ấy tạo cảm giác ổn định cho chuyển giao quyền lực, song cũng chứa mâu thuẫn: tổng thống đương nhiệm cần tự quyết nhân sự và chính sách, trong khi người tiền nhiệm có mạng lưới ủng hộ rộng lớn.
Việc những gương mặt thân Jokowi lần lượt rời vị trí có thể được nhìn nhận như dấu hiệu Prabowo đang tái định hình trung tâm quyền lực, nhưng không tự nó chứng minh một chiến dịch có chủ đích nhằm thanh trừng.
Phản ứng của Jokowi cũng đáng chú ý. Sau khi Gibran từ chức, ông vẫn công khai bày tỏ ủng hộ Prabowo, theo The Jakarta Post và Reuters. Tuyên bố này mở ra khả năng hai bên muốn tránh một cuộc đối đầu công khai có thể làm tổn hại kinh tế và ổn định chính trị. Dù vậy, sự hòa nhã trong phát biểu không xóa được thực tế rằng cơ chế chia sẻ ảnh hưởng cũ đã thay đổi. Đối với Indonesia, ranh giới giữa cạnh tranh chính trị hợp pháp và sự lệ thuộc của cơ quan nhà nước vào cá nhân cần được làm sáng tỏ.
PSI và con đường trở lại từ lá phiếu
Một điểm tựa khác của Jokowi là PSI, do Kaesang Pangarep lãnh đạo. Chính trị gia trẻ tuổi này đang tìm cách mở rộng tổ chức tới cử tri, còn Jokowi đã công khai gắn bó với đảng. Reuters nhận định PSI có thể trở thành phương tiện giúp gia đình giữ ảnh hưởng trước cuộc bầu cử năm 2029. Tuy nhiên, danh tiếng của người cha không tự động biến thành ghế nghị viện. Trong bầu cử lập pháp năm 2024, PSI chỉ giành khoảng 2,8% phiếu bầu toàn quốc, thấp hơn ngưỡng 4% để bước vào Hạ viện.
Một số khảo sát về hình ảnh PSI ghi nhận sức hút của Jokowi và Kaesang đối với người trả lời, nhưng thăm dò không đồng nghĩa chiến thắng. Sự khác nhau giữa thiện cảm dành cho một con người và lựa chọn dành cho một chương trình hành động là thử thách lớn. Đảng phải xây dựng bộ máy địa phương, tuyển chọn ứng viên và trình bày lời giải cụ thể cho việc làm, sinh hoạt phí, giáo dục và chất lượng dịch vụ công. Từ góc độ dân chủ, đây là con đường minh bạch và chính đáng hơn so với trông chờ các quan hệ hậu trường.
Uy tín cá nhân không thay thế được niềm tin thể chế
Jokowi vẫn có nền tảng tình cảm trong một bộ phận xã hội nhờ hình ảnh giản dị và các công trình hạ tầng thời cầm quyền. Nhưng thành tích quá khứ không thể tự mình trả lời những nghi vấn về ưu thế gia đình, sự can dự của quyền lực vào quá trình chọn ứng viên hay sự độc lập của cơ quan công lực. Vụ việc của Gibran khiến vấn đề bình đẳng trước pháp luật trở nên đặc biệt nổi bật; vụ nghe lén đặt ra yêu cầu bảo vệ quyền riêng tư và trách nhiệm giải trình của lực lượng an ninh.
Chặng đường sắp tới có thể dẫn tới một sự tái định vị hơn là kết thúc hoàn toàn của Jokowi. Nếu PSI trưởng thành thành một lực lượng có chính sách và trách nhiệm rõ ràng, cựu tổng thống có cơ hội duy trì ảnh hưởng qua cạnh tranh bầu cử. Nếu mọi nguồn lực tiếp tục gắn với quan hệ huyết thống và lòng trung thành cá nhân, những cuộc khủng hoảng tương tự rất dễ tái diễn. Điều Indonesia cần không chỉ là câu trả lời ai thắng trong cuộc đấu quyền lực, mà là thể chế nào đủ mạnh để không phụ thuộc vào người thắng.
















