Một tuyến đường sắt và một lời cảnh báo
Bà Kos dự lễ khánh thành tuyến đường sắt cao tốc Cerkezkoy – Kapikule, dự án do EU tài trợ nối vùng phụ cận Istanbul với biên giới Bulgaria và mạng lưới giao thông châu Âu. Buổi lễ là biểu tượng của hợp tác thực tế, nhưng thông điệp bà gửi tới báo giới cho thấy chia rẽ chính trị vẫn còn sâu sắc.
“Những diễn biến gần đây ... đang nới rộng khoảng cách với mục tiêu gia nhập EU của Thổ Nhĩ Kỳ.” — Marta Kos
Vị cao ủy cho biết báo cáo mở rộng sắp tới sẽ nêu rõ những lo ngại nghiêm trọng của EU và bà sẽ không ngần ngại nói thẳng điều đó trước công chúng. Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ chưa có phản ứng ngay với phát biểu của bà.
Cuộc trấn áp “Gia đình tôi an toàn”
Tuần trước, một tòa án Thổ Nhĩ Kỳ ra lệnh chặn truy cập trang web và tài khoản mạng xã hội của T24 sau khi nhà chức trách cho rằng hãng tin này đã đăng 118 nội dung trong năm qua cấu thành “tuyên truyền LGBT”. Quyết định là một phần của cuộc điều tra “Gia đình tôi an toàn” đang mở rộng, nhắm vào các nhóm LGBTQ+.
Chính phủ cho biết các biện pháp nhằm bảo vệ trẻ em và giá trị gia đình truyền thống, lập trường được nhiều cử tri bảo thủ ủng hộ. Các tổ chức nhân quyền và EU cho rằng chiến dịch hạn chế tự do ngôn luận và nhắm vào một nhóm thiểu số dễ tổn thương, trong khi các nhà báo cảnh báo nó tạo ra bầu không khí tự kiểm duyệt trong giới truyền thông.
Vì sao Brussels vẫn cần Ankara
Dù tiến trình gia nhập bị đóng băng, bà Kos cho rằng tầm quan trọng của Thổ Nhĩ Kỳ hiện cao hơn đáng kể so với bốn, năm năm trước, viện dẫn các cuộc xung đột trong khu vực, đặc biệt là việc chiến tranh Nga – Ukraine lan ra Biển Đen. Là thành viên NATO kiểm soát các eo biển nối Biển Đen với Địa Trung Hải, Thổ Nhĩ Kỳ đóng vai trò then chốt với an ninh châu Âu.
Ankara đã đề nghị cập nhật liên minh thuế quan với EU và tham gia các chương trình như kế hoạch đầu tư quốc phòng SAFE, khu vực thanh toán bằng euro SEPA và các quy định công nghiệp “Sản xuất tại châu Âu” mới. Bà Kos cho biết đang có hai hướng làm việc: cập nhật có trọng tâm liên minh thuế quan, đòi hỏi Thổ Nhĩ Kỳ điều chỉnh luật pháp, và mua sắm công, lĩnh vực quan trọng để tiếp cận các sáng kiến “Sản xuất tại châu Âu”.
Hai hướng đi, một tình thế khó xử
Cách tiếp cận của EU phản ánh một tình thế khó xử: khối muốn hợp tác kinh tế và an ninh sâu hơn với một láng giềng lớn, có vị trí chiến lược, nhưng vẫn giữ các chuẩn mực dân chủ mà họ coi là không thể thương lượng đối với tư cách thành viên. Giới phê phán ở châu Âu cảnh báo việc tưởng thưởng Thổ Nhĩ Kỳ bằng quan hệ gần gũi hơn có nguy cơ làm suy giảm uy tín của khối về nhân quyền.
Tại Thổ Nhĩ Kỳ, nhiều quan chức và người dân cho rằng EU từ lâu áp dụng tiêu chuẩn kép và chưa bao giờ thực lòng muốn kết nạp một quốc gia lớn có đa số dân theo đạo Hồi, làm gia tăng hoài nghi về việc gia nhập. Báo cáo ngày 28/10 sẽ cho thấy Brussels cân bằng giữa chỉ trích và can dự như thế nào.
