Delia Ferreira Rubio: Thách thức minh bạch và đạo đức trong chính trị Argentina

Trong cuộc phỏng vấn với báo Clarin, chuyên gia về minh bạch và chống tham nhũng Delia Ferreira Rubio đã thẳng thắn chỉ ra rằng thiếu liêm chính của các nhà lãnh đạo, cùng với sự yếu kém của các cơ chế kiểm soát và tình trạng miễn trừ đã trở thành nguyên nhân sâu xa của vấn nạn tham nhũng hiện nay. Bà nhấn mạnh rằng sự khác biệt chủ yếu giữa các quốc gia nằm ở phản ứng của các tổ chức và xã hội trước các vụ bê bối, khi không có hình phạt thì tham nhũng sẽ dần trở thành bình thường và lan rộng tới mức hệ thống hóa.

Ở Argentina, dù các quan chức thường đưa ra nhiều lời hứa và tuyên bố cải cách nhưng quốc gia này vẫn không thoát khỏi tình trạng điểm số thấp trong bảng xếp hạng chỉ số cảm nhận tham nhũng của Transparency International. Năm 2025, Argentina đạt 36 điểm trong tổng số 100 điểm, giảm một điểm so với năm 2024, cho thấy minh bạch, liêm chính và đạo đức vẫn còn là những bài toán chưa thể giải quyết. Bà Ferreira Rubio cũng nhận thấy sự lo ngại sâu sắc của người dân về vấn đề tham nhũng, mặc dù yếu tố này không ảnh hưởng quyết định tới lá phiếu bầu trong nhiều cuộc bầu cử gần đây.

Trước bối cảnh toàn cầu, các nền dân chủ đang đối mặt với những thách thức gồm sự xói mòn của các thể chế và quyền lực đang dần tập trung, Argentina cùng các nước Mỹ Latinh không nằm ngoài xu hướng này. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu độc lập của tòa án và các cơ quan giám sát, kết hợp với việc hạn chế tự do báo chí và tiếp cận thông tin công cộng, thành tố thiết yếu cho một nền dân chủ chất lượng.

Bà Ferreira Rubio còn nhấn mạnh vai trò của việc lan truyền thông tin sai lệch trên mạng xã hội như một yếu tố thúc đẩy sự phân cực chính trị và chia rẽ xã hội, khiến cho các cuộc đối thoại văn minh ngày càng trở nên khó khăn hơn. Từ đó, niềm tin vào thể chế nhà nước tiếp tục bị suy giảm.

Tại các quốc gia có hệ thống dân chủ, xu hướng quyền lực tập trung ngày càng gia tăng, đi kèm với các hành động làm suy yếu quyền lực lập pháp, sự phụ thuộc của hệ thống tư pháp, cùng các biện pháp hạn chế truyền thông và cản trở sự tham gia của người dân. Sự mất niềm tin vào các tổ chức cùng các chính sách thất bại và tham nhũng đã tạo nên vòng xoáy luẩn quẩn dẫn đến sự bất mãn của xã hội.

Nghiên cứu Latinobarómetro cho thấy trung bình 25% người dân Latin America tỏ ra thờ ơ với việc sống trong thể chế dân chủ hay chế độ độc tài, phản ánh sự xuống cấp của lòng tin vào hệ thống dân chủ hiện hành.

Bà Ferreira Rubio phân tích về mối quan hệ phức tạp giữa nguồn tài chính và hoạt động chính trị, đặc biệt là trong bối cảnh các đảng phái cần kinh phí để cạnh tranh và duy trì tổ chức. Vấn đề nảy sinh khi chính trị trở thành công cụ kinh doanh, nguồn tài trợ không rõ nguồn gốc và sự chi phối của các nhóm lợi ích hay tội phạm có tổ chức trong chính trị gây mất cân bằng và làm suy yếu đại diện dân cử.

Bà đồng thời đánh giá việc minh bạch tài chính của đảng phái và các chiến dịch vận động tranh cử là nguyên tắc cốt lõi mà Argentina cần giữ vững, dựa trên nền tảng của sửa đổi hiến pháp năm 1994. Dự thảo sửa đổi luật bầu cử đang được thảo luận tại Thượng viện đã đề xuất nhiều quy định gây tranh cãi như bãi bỏ giới hạn chi tiêu và tài trợ công, ưu thế cho tài trợ tư nhân và cho phép các khoản chi phi giới hạn dưới dạng “chi phí độc lập”. Bà nghi ngờ dự luật có thể sẽ không được thông qua nguyên trạng và sẽ cần xem xét kỹ lưỡng hơn.

Chuyên gia đưa ra nhận định về hệ sinh thái tác động chính trị đang phức tạp và khó kiểm soát. Việc các cuộc tiếp xúc giữa các nhà hoạch định chính sách và nhóm lợi ích không phải là điều bất thường trong một nền cộng hòa, nhưng vấn đề xuất phát từ sự tác động ngầm nhằm tạo đặc quyền và lợi ích cá nhân thay vì mục tiêu chung.

She notes rằng các biện pháp đăng ký hoạt động lobby truyền thống chỉ là kết quả hành chính mang tính thủ tục mà không đem lại sự minh bạch thật sự và không khắc phục được ảnh hưởng không chính đáng. Theo OECD, việc ghi danh vẫn chưa giải quyết được vấn đề. Cùng lúc, quyền lực toàn cầu đang thay đổi khi các CEO các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới trực tiếp làm việc với lãnh đạo các quốc gia như tại Hội nghị G7 gần đây, làm cho các biện pháp pháp lý hiện hành trở nên lạc hậu và không phù hợp.

Delia Ferreira Rubio cũng nhận định các tổ chức xã hội dân sự đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức và phát huy tiếng nói của người dân, góp phần nâng cao hiệu quả tham gia chính trị. Tuy nhiên, bà lưu ý rằng ở nhiều quốc gia, các tổ chức này đang gặp phải rào cản trong hoạt động, bị giới hạn không gian vận động và bị thách thức về tính hợp pháp, điều này đặc biệt nguy hiểm trong bối cảnh suy giảm nền dân chủ.

Những cản trở này nếu tiếp tục kéo dài có thể gây hại cho sức sống của nền dân chủ và vai trò của xã hội dân sự trong việc giám sát quyền lực và thúc đẩy sự minh bạch.

Delia Ferreira Rubio là luật sư tốt nghiệp Đại học Quốc gia Córdoba, có bằng Tiến sĩ Luật tại Đại học Complutense Madrid và được phong học hàm tiến sĩ danh dự tại Đại học Quốc gia Córdoba. Bà từng giữ chức Chủ tịch Transparency International trong giai đoạn 2017-2023, đồng thời là thành viên Hội đồng Toàn cầu về Quản trị Tốt của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, đồng chủ tịch Hội đồng Chống Tham nhũng Toàn cầu và thành viên Hội đồng Pacto Global Liên Hợp Quốc.