Bắt đầu của cuộc chuyển đổi chính trị tại Tunisia

Ngày 25/7/2021 là thời điểm đánh dấu một bước ngoặt quan trọng khi Tổng thống Tunisia Qais Saïd ban hành các quyết định nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng chính trị, y tế và kinh tế nghiêm trọng đương thời. Dựa trên Điều 80 của Hiến pháp 2014, ông tuyên bố đình chỉ hoạt động của quốc hội và chấm dứt quyền miễn trừ của các thành viên, trong bối cảnh các cơ quan nhà nước gần như tê liệt và mâu thuẫn giữa các nhánh quyền lực gia tăng, đi kèm với sự phẫn nộ trong công chúng.

Quyền lực của tổng thống được mở rộng dần qua các sắc lệnh, đáng chú ý là Sắc lệnh số 117 trao toàn quyền lập pháp qua các văn bản ban hành theo nghị định. Các động thái tiếp theo gồm việc chính thức giải tán quốc hội vào tháng 3/2022 sau khi một số nghị sĩ cố gắng tổ chức phiên họp trực tuyến bất chấp lệnh cấm của tổng thống, khiến khoảng cách giữa chính quyền và phe đối lập ngày càng sâu sắc.

Hiến pháp 2022 và sự thay đổi mô hình chính trị

Hiến pháp mới được thông qua năm 2022 trở thành dấu mốc quan trọng khi chuyển hệ thống chính trị Tunisia từ bán tổng thống sang tổng thống toàn quyền. Theo đó, tổng thống có quyền trực tiếp bổ nhiệm và điều hành chính phủ, trong khi vai trò giám sát và yêu cầu bãi nhiệm của quốc hội bị hạn chế đáng kể, biến quyền lực điều hành trở thành trung tâm của hệ thống chính trị.

Hệ thống bầu cử cũng được thay đổi với việc áp dụng cơ chế bỏ phiếu cá nhân thay vì theo danh sách đảng. Điều này làm suy yếu vai trò của các đảng chính trị truyền thống và mở đường cho thành lập Hội đồng Quốc gia về Các tỉnh và Vùng lãnh thổ, một cơ quan thứ hai nhằm thực hiện các chương trình phát triển cấp cơ sở theo tầm nhìn của tổng thống.

Sự kiện chính trị và xã hội sau 5 năm

Kết quả bầu cử tổng thống tháng 10/2024 cho thấy sự tiếp tục củng cố quyền lực của Qais Saïd khi ông tái đắc cử mà không có sự tham gia tích cực của nhiều phe đối lập do tẩy chay. Mặc dù giới chức nhấn mạnh tính minh bạch của cuộc bầu cử, các cuộc tranh luận vẫn diễn ra xoay quanh điều kiện ứng cử và việc loại bỏ nhiều đối thủ nặng ký.

Advertisement300 × 250

Trên lĩnh vực tư pháp, trong 5 năm qua có nhiều thay đổi cấu trúc, tiêu biểu là việc giải thể Hội đồng Tối cao các Thẩm phán được bầu và thay thế bằng một cơ quan tạm thời do tổng thống bổ nhiệm, cùng với hàng loạt quyết định cách chức nhiều thẩm phán. Những điều này gây tranh cãi khi các tổ chức nhân quyền trong và ngoài nước cho rằng nền tư pháp mất đi tính độc lập, trở nên phụ thuộc vào quyền hành pháp.

Đối đầu với phe đối lập và những hệ quả kinh tế

Những vụ kiện tụng mở rộng nhằm vào nhóm đối lập chính trị, luật sư, nhà báo với cáo buộc âm mưu chống lại an ninh quốc gia đặc biệt là với các lãnh đạo phong trào Ennahda như Rashid Al-Ghannushi, đã làm gia tăng lo ngại về động cơ chính trị của những xử lý này. Chính quyền khẳng định đây là những biện pháp cần thiết để chống tham nhũng và bảo vệ nền tảng quốc gia, trong khi phe đối lập nhìn nhận đây là phủ nhận vai trò của các tổ chức trung gian và nỗ lực hạn chế các hoạt động chính trị có tổ chức chống lại tổng thống.

Các lực lượng đối lập đang đứng trước cuộc khủng hoảng mang tính tồn vong, không chỉ do áp lực pháp lý và an ninh mà còn do chia rẽ sâu sắc về tư tưởng và thất bại trong việc xây dựng một liên minh chung có thể thay thế chính quyền hiện tại, khiến niềm tin của người dân vào tầng lớp lãnh đạo cũ ngày càng suy giảm.

Về kinh tế, mặc dù các cải cách chính trị rõ ràng là nhằm giải quyết những vấn đề tồn đọng suốt nhiều năm, tình trạng thất nghiệp, nợ công ở mức báo động và thiếu hụt nguồn cung các dịch vụ thiết yếu như nước và điện trong giờ cao điểm vẫn tiếp diễn. Những khó khăn kinh tế nghiêm trọng càng làm nghiêm trọng thêm mức sống của người dân Tunisia.

Khó khăn trong đối thoại chính trị và vai trò xã hội

Gần đây xuất hiện những nỗ lực khiêm tốn từ các nhân vật đối lập trong và ngoài nước kêu gọi vượt qua các mâu thuẫn lịch sử để xây dựng quan điểm chung đối đầu với chế độ được mô tả là "độc đoán". Tuy nhiên, các sáng kiến này vẫn chịu nhiều hạn chế do quyền lực điều hành dựa trên sự kiểm soát gần như tuyệt đối và vai trò của xã hội dân sự giảm sút đáng kể.

Hiện tại, Tunisia đang ở trong một bối cảnh chính trị mới, khác xa với hình ảnh 5 năm trước khi Tổng thống Qais Saïd đã cơ bản hoàn thiện cơ sở cho thể chế mới của mình. Xã hội Tunisia hiện chia rẽ sâu sắc giữa hai quan điểm về sự chuyển mình này: Một bên xem đó là bước cần thiết để sửa chữa các sai lầm, bên còn lại lại coi đó là sự thụt lùi so với các thành tựu dân chủ, trong khi người dân vẫn đang tìm cách vượt qua khó khăn hàng ngày.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Qais Saïd đã thiết lập hệ thống chính trị mới tại Tunisia kể từ 25/7/2021.
  • Hiến pháp 2022 chuyển sang mô hình tổng thống toàn quyền và hạn chế vai trò quốc hội.
  • Các lãnh đạo đối lập chính trị bị truy tố và giam giữ theo cáo buộc âm mưu an ninh quốc gia.
  • Kinh tế Tunisia vẫn đang chịu áp lực lớn với thất nghiệp và thiếu hụt dịch vụ cơ bản.
  • Nỗ lực đối thoại chính trị bị cản trở bởi sự chi phối của quyền lực điều hành và sự suy giảm xã hội dân sự.

Đăng ký bản tin QMVN