Một tuyên bố đúng giờ mở cửa bỏ phiếu
Theo The New York Times, trong cuộc phỏng vấn buổi sáng với người dẫn chương trình Brian Kilmeade của Fox News, đúng lúc các điểm bỏ phiếu ở Bờ Đông mở cửa, ông Trump cho biết phần lớn viện trợ của Mỹ cho Israel sẽ “bị cắt vào cuối năm”.
Chúng tôi đã cho họ 4 tỷ USD. Vẫn đang cho. Nhưng khoản đó sẽ bị cắt vào cuối năm.
Theo The Jerusalem Post, ông Trump còn khẳng định chính ông Netanyahu là người khởi xướng ý tưởng, nói rằng sẽ là phù hợp nếu Israel không nhận viện trợ nữa, đồng thời nhấn mạnh Israel vẫn có thể mua bất cứ vũ khí gì họ muốn. Thời điểm tuyên bố được xem là đáng chú ý: ngay khi cử tri đi bầu, một tổng thống Cộng hòa lại rời bỏ một trụ cột của chính sách đối ngoại Mỹ suốt nhiều thập kỷ. Phát biểu dường như cũng thừa nhận rằng việc thông qua các gói viện trợ mới tại Quốc hội sẽ cực kỳ khó khăn, thậm chí bất khả thi sau cuộc bầu cử.
Từ viện trợ sang mua bán và hợp tác công nghiệp
Thay cho viện trợ, ông Trump mô tả một thỏa thuận khác, theo đó Israel sẽ trả tiền mua vũ khí từ Mỹ. Trước đó, Quốc hội Mỹ đã cân nhắc giảm dần viện trợ, hướng tới một quan hệ đối tác quốc phòng và công nghệ gắn kết hơn, xây dựng trên nền tảng hợp tác công nghiệp quốc phòng được luật hóa.
Mô hình này có thể mang lại lợi ích lớn cho Israel thông qua các dự án chung với Lầu Năm Góc và các nhà thầu quân sự Mỹ.
Bản ghi nhớ viện trợ hiện hành chỉ hết hạn vào năm 2028, và ông Trump dường như gợi ý hủy bỏ sớm hai năm với sự đồng ý của Israel. Ông Netanyahu từng nhiều lần nói về việc giảm dần sự phụ thuộc vào viện trợ Mỹ, nhưng theo hướng từng bước trong khoảng một thập kỷ và chưa đưa ra lộ trình cụ thể. Theo The Times of Israel, tuyên bố của ông Trump được cho là đã khiến các quan chức an ninh và tài chính Israel bất ngờ.
Điều trớ trêu là hồi đầu năm, theo Jewish Insider, ông Trump từng bối rối và không ủng hộ ngay khi ông Netanyahu đề xuất chấm dứt viện trợ quân sự. Giờ đây, chính ông lại biến ý tưởng ấy thành một tuyên bố mang tính quyết định.
Động cơ riêng của hai nhà lãnh đạo
Với ông Trump, động cơ chính trị được nói thẳng. Ông cho rằng Israel không cần khoản tiền này và nhắc tới ứng viên Thượng viện Dân chủ Abdul El-Sayed ở Michigan, một trong những người chỉ trích Israel công khai nhất. Ông vẫn khẳng định Israel là đối tác “số một” của Mỹ và là một quốc gia thịnh vượng, nhưng không hề nhắc tới Gaza hay sự suy giảm nhanh chóng của sự ủng hộ dành cho Israel tại Mỹ trong ba năm kể từ vụ tấn công ngày 7/10/2023.
Đó là một luận điểm tồi.
Ông Netanyahu cũng có lý do riêng để rời bỏ cơ chế cũ. Quyền kiểm soát viện trợ ngày càng trở thành công cụ để các nghị sĩ Mỹ gây sức ép buộc chính phủ Israel hành động. Nếu Israel nhận vũ khí thông qua hình thức mua bán quân sự truyền thống hoặc một thỏa thuận thương mại và công nghệ, quá trình này có thể bớt trở thành một cuộc đấu mang tính nghi thức tại Quốc hội, dù sự giám sát của nghị viện sẽ không chấm dứt.
Sóng gió trên chính trường Israel
Tại Israel, phe đối lập lập tức chớp lấy cơ hội. Vấn đề nhanh chóng trở thành điểm tranh cãi khi ông Netanyahu đang chật vật cạnh tranh với ông Gadi Eisenkot, lãnh đạo đảng Yashar và là đối thủ chính cho ghế thủ tướng, trong nỗ lực lập chính phủ sau cuộc bầu cử bất phân thắng bại tuần trước. Ông Eisenkot cho rằng việc giới quốc phòng và người dân Israel phải biết về thay đổi trong khuôn khổ quan hệ chiến lược qua báo chí cho thấy cách hành xử của ông Netanyahu là mối nguy thực sự.
Chúng ta không thể tiếp tục dựa vào ông ấy nữa và phải thay thế ông ấy.
Ông Yair Golan, lãnh đạo đảng Dân chủ của Israel, cũng chỉ trích trên mạng xã hội rằng ông Netanyahu đang làm sâu sắc thêm khủng hoảng an ninh và kinh tế. Văn phòng ông Netanyahu chưa bình luận ngay về phát biểu của ông Trump.
Một thủ tướng có trách nhiệm sẽ đấu tranh để tăng viện trợ của Mỹ, chứ không phải tháo dỡ nó.
