Lá phiếu biến chiến tranh thành vấn đề trong nước
Ngày 4/11, JD Vance dùng mạng xã hội X để giải thích thất bại của Đảng Cộng hòa trong bầu cử giữa nhiệm kỳ. Ông cho rằng nhiều người từng bỏ phiếu cho liên danh Trump–Vance năm 2024 đã quay sang ủng hộ Đảng Dân chủ. Theo tường thuật của Reuters và Washington Post, Vance không xem đây đơn thuần là bài toán huy động cử tri: ông coi chiến tranh Iran là tâm điểm của sự thay đổi lòng tin.
Lời giải thích đó không có nghĩa mọi lá phiếu phản đối đều chỉ bắt nguồn từ chiến sự. ABC News ghi nhận trong khảo sát cử tri Hạ viện, 34% người được hỏi coi chiến tranh Iran là yếu tố có tính quyết định đối với lựa chọn của mình; tỷ lệ nhấn mạnh chi phí sinh hoạt là 49% và tham nhũng chính phủ là 55%. Các con số mô tả những mối lo cùng tồn tại, thay vì chứng minh một nguyên nhân duy nhất.
Vance nhắc đến sự bất mãn vì giá cả, lạm phát và quan hệ của Washington với Israel. Cuộc chiến vì thế đi từ bàn họp an ninh vào hóa đơn xăng dầu, ngân sách gia đình và quyết định tại phòng phiếu. Khi cử tri không nhìn thấy điểm kết thúc rõ ràng, lời hứa rằng xung đột sẽ nhanh chóng kết thúc có thể trở thành gánh nặng chính trị.
Hai cách nhìn ở đỉnh quyền lực
Vance khẳng định lời khuyên trước đó về việc kết thúc chiến tranh là hợp lý. Cách nói này đánh dấu khoảng cách đáng chú ý với lập luận của Trump, người tin rằng hành động quân sự là cần thiết để ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân.
Khi được hỏi về bài đăng của cấp phó, Trump nói ông hiểu lập trường ấy, nhưng không rút lại quyết định phát động chiến dịch.
Trong một phát biểu được Reuters dẫn lại, Trump cho rằng ông sẽ làm như vậy nếu phải quyết định lần nữa. Hai người có thể đồng tình rằng cuộc chiến gây tổn thất bầu cử, nhưng khác nhau ở câu hỏi cốt lõi: cái giá đó có xứng đáng với kết quả an ninh được chính quyền tuyên bố đạt được hay không? Hiện chưa có cơ sở độc lập trong các nguồn này để kết luận toàn bộ mục tiêu chiến lược đã được thực hiện.
Những khác biệt còn có ý nghĩa đối với cuộc đua tổng thống năm 2028. Vance được xem là một ứng viên tiềm năng; Ngoại trưởng Marco Rubio cũng được nhắc đến trong các đồn đoán kế nhiệm. Tuy nhiên, không nên đồng nhất mọi phát biểu phản tỉnh với một tuyên bố tranh cử. Đây trước hết vẫn là cuộc tranh luận về trách nhiệm điều hành trong nhiệm kỳ hiện tại.
Nguy cơ giao tranh trở lại sau lệnh ngừng bắn
Mỹ và Israel mở chiến dịch quân sự nhằm vào Iran từ tháng 2/2026. Theo Reuters, các đòn tấn công gây thiệt hại lớn cho năng lực quân sự và kho chứa vũ khí của Tehran, nhưng thỏa thuận ngừng bắn tháng 4 không dẫn đến một hòa ước. Những lo ngại về vũ khí còn lại, hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz và nguồn cung dầu vẫn tiếp tục bao trùm khu vực.
Reuters đưa tin Đô đốc Brad Cooper, người đứng đầu Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ, đã trình bày với Trump những lựa chọn tái khởi động tác chiến. Cũng theo các quan chức được hãng dẫn lời, các đánh giá tình báo cho thấy đòn đánh mới khó có thể tự nó buộc Tehran thay đổi căn bản lập trường đàm phán hoặc dẫn tới thay đổi chế độ. Đó là đánh giá được thuật lại từ nguồn tin, không phải kết quả đã được kiểm chứng qua thực tế.
Các bên trung gian đang cố thúc đẩy đối thoại, trong khi Iran chưa cho thấy sẵn sàng chấp nhận yêu cầu của Mỹ về đưa mức làm giàu uranium về không. Với Nhà Trắng, lựa chọn không đơn giản là tiếp tục tấn công hay dừng hoàn toàn: mỗi phương án còn liên quan tới răn đe, an ninh khu vực, sự an toàn của tàu thương mại và khả năng thỏa thuận được giám sát.
Giới hạn của sức mạnh và phép thử trách nhiệm
Bầu cử tạo ra một hình thức giám sát khác đối với quyết định đối ngoại. Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện, mở ra khả năng điều tra, chất vấn ngân sách và gây sức ép đối với các nhân vật phụ trách quốc phòng, trong đó có Bộ trưởng Pete Hegseth. Khả năng giám sát cụ thể sẽ phụ thuộc vào các thủ tục và tương quan chính trị của Quốc hội mới.
Đồng thời, kết quả bỏ phiếu không tự động giải quyết bài toán hạt nhân Iran. Phản đối chi phí chiến tranh chưa đồng nghĩa với đồng thuận về phương thức đàm phán, cơ chế thanh sát hay những bảo đảm an ninh cần thiết. Những vấn đề này vẫn đòi hỏi ngoại giao bền bỉ, dữ liệu đáng tin cậy và sự tham gia của các bên liên quan.
Tình thế hiện nay đặt ra nghịch lý quen thuộc: sức mạnh quân sự có thể phá hủy mục tiêu cụ thể, song không phải lúc nào cũng tạo được trật tự chính trị ổn định. Sự thận trọng trong quyết định tiếp theo có thể quan trọng không kém sức mạnh đã sử dụng. Trách nhiệm với an ninh quốc gia cũng cần đi cùng trách nhiệm giải thích cái giá với người dân.
