Sinh viên đại học Iran chịu sức ép lớn khi chính quyền siết chặt kiểm soát bất đồng chính kiến

Một sinh viên khoa học xã hội kể rằng sau khi tham gia biểu tình trong khuôn viên trường, anh bị gọi tới một phiên điều trần kỷ luật trước hội đồng gồm một giáo sĩ đại diện cho Lãnh tụ tối cao và một quan chức từ chối nêu danh tính. Họ hỏi anh đã cảm thấy thế nào khi cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei thiệt mạng trong các cuộc không kích đầu cuộc chiến ngày 28/2.

*“Điều đó đặt lên con người một sức ép tâm lý khủng khiếp. Với tôi, nó không thể diễn tả bằng lời.” — Một sinh viên khoa học xã hội tại Iran*

Hãng AP đã trò chuyện với sáu sinh viên đang đối mặt với thủ tục kỷ luật; tất cả đều yêu cầu giấu tên vì sợ bị trả thù. Hậu quả có thể vượt ra ngoài khuôn viên trường: một số người bị mất việc, nhận lời đe dọa giết hoặc bị quấy rối khi thông tin về vụ việc bị công khai.

Các biện pháp kỷ luật diễn ra sau các cuộc biểu tình trong trường đại học, song song với làn sóng biểu tình bùng phát từ cuối tháng 12 do đồng nội tệ sụp đổ, trở thành đợt biểu tình toàn quốc lớn nhất kể từ cách mạng năm 1979. Lực lượng an ninh đã đàn áp bằng cách nổ súng, khiến hàng nghìn người thiệt mạng và hàng nghìn người khác bị bắt.

Hồi tháng 2, Chánh án Gholamhossein Mohseni Ejei tuyên bố cơ quan tư pháp sẽ vào cuộc nếu nhà trường không kiểm soát được tình hình.

*“Kẻ thù muốn khởi đầu sức ép từ bên trong môi trường đại học rồi lan ra khắp đất nước.” — Ahmad Alamolhoda*

Ông Ahmad Alamolhoda, người chủ trì lễ cầu nguyện thứ Sáu tại thành phố Mashhad và là đại diện của Lãnh tụ tối cao tại tỉnh này, kêu gọi các trường đại học truy tìm “mọi phần tử vi phạm” và chuẩn bị xử lý họ. Chính quyền Iran vẫn tiếp tục bắt giữ và truy tố những người liên quan tới các cuộc biểu tình tháng 1, trong đó một số người đối mặt với án tử hình.

Theo nhà hoạt động lưu vong Ali Taghipour, mức độ nghiêm khắc của các biện pháp hiện nay đã tăng so với những đợt trấn áp trước. Một số con số được công bố gồm:

*“Trọng tâm chính ở tất cả các trường là buộc sinh viên thừa nhận mình đã làm sai, và họ dồn mọi nỗ lực để biến nó thành một cuộc chiến tâm lý.” — Một sinh viên ngành nhân văn tại Tehran*

Các phiên điều trần thường có sự tham gia của lãnh đạo nhà trường, giảng viên, đại diện Lãnh tụ tối cao và cơ quan an ninh trường học Harasat, đơn vị trực thuộc Bộ Tình báo, giám sát lòng trung thành chính trị. Lực lượng dân quân Basij cũng thường xuyên tham gia và đóng vai trò xác định, thu thập hồ sơ về những sinh viên bị nghi ngờ.

*“Đe dọa đuổi học hay đình chỉ một sinh viên chỉ vì tham gia tụ tập hay phản đối các quyết định không phải là dấu hiệu của sức mạnh, mà là dấu hiệu của nỗi sợ trước sự trỗi dậy trở lại của phong trào sinh viên.” — Tuyên bố của một hội sinh viên tại Tehran*

Dù chịu sức ép ngày càng lớn, một số sinh viên vẫn tiếp tục lên tiếng, cho thấy phong trào sinh viên tại Iran chưa hoàn toàn bị dập tắt.

Sinh viên Iran từ lâu là lực lượng quan trọng trong các phong trào phản đối chính phủ, trong đó có các cuộc biểu tình về quy định bắt buộc đội khăn trùm đầu năm 2022–2023. Hàng trăm sinh viên từng bị đuổi học hoặc đình chỉ, dù một số sau đó được chính phủ của Tổng thống Masoud Pezeshkian cho phép quay lại. Hiện Đại học Tehran cho biết sẽ đưa những nữ sinh tiếp tục vi phạm quy định về khăn trùm đầu ra hội đồng kỷ luật.

Một sinh viên Đại học Sharif đã bị bắt tại nhà hồi tháng 4, đúng ngày dự kiến tham dự phiên điều trần. Nhiều sinh viên cho biết họ lo sợ chiến tranh toàn diện có thể bùng nổ trở lại, và cho rằng chiến tranh đã khiến chính quyền dễ dàng hơn trong việc an ninh hóa mọi thứ và siết chặt kiểm soát.