Từ lớp học đến những đại lộ
Tại Paris và nhiều thành phố khác, giới trẻ bước vào làn sóng phản đối cùng người lao động, giáo viên và các tổ chức công đoàn. Các yêu cầu ban đầu về điều kiện học tập, thiếu giáo viên và cơ hội tương lai đã nối với nỗi lo giá cả, tiền lương và hệ thống dịch vụ công. Sự kết nối ấy khiến cuộc vận động không còn là câu chuyện riêng của trường học.
CGT, một trong những tổ chức công đoàn lớn của Pháp, kêu gọi mở rộng đình công trong ngày 5/11. Trong tuyên bố ngày 21/10, tổ chức này đòi tăng lương, lương hưu và ngân sách cho dịch vụ công, đồng thời kêu gọi người tham gia biểu tình ôn hòa. Những yêu sách ấy phản ánh cảm nhận rằng tăng trưởng kinh tế, nếu có, vẫn chưa đem lại sự bảo đảm trong đời sống thường nhật.
Theo Reuters, sinh viên Irma de Banville, 19 tuổi, nói một số bạn trẻ ngần ngại xuống đường vì lo ngại bạo lực từ cảnh sát. Chính phủ bảo vệ cách thức duy trì trật tự, nhưng khẳng định sẽ điều tra những hành vi sai phạm. Khoảng cách giữa hai cách nhìn này là một trong những trở ngại đối với việc hạ nhiệt căng thẳng.
Một ngày biểu tình dưới sự giám sát chặt chẽ
Sau những vụ đập phá, cướp bóc ngày 17/10, nhà chức trách không muốn lặp lại cảnh tượng cửa hàng và công trình công cộng bị hư hại. Bộ trưởng Nội vụ Laurent Nuñez cho biết khoảng 70.000 cảnh sát và hiến binh được huy động cho ngày 5/11; hơn 220 hoạt động ngoài đường phố được dự kiến. Phương án an ninh được chuẩn bị ngay từ trước khi các đoàn tuần hành xuất phát.
Theo Le Monde, nhà chức trách đã thỏa thuận lộ trình ở gần như mọi thành phố; riêng Paris, lộ trình từ Bastille đến Concorde bị từ chối và phương án République đến Nation được chấp thuận. Chính phủ nói mục tiêu hàng đầu là để các cuộc biểu tình diễn ra an toàn, nhưng cảnh báo sẽ can thiệp nếu xảy ra phá hoại. Cách tổ chức này vừa nhằm bảo vệ quyền biểu đạt vừa hạn chế nguy cơ xung đột.
Việc triển khai lực lượng lớn không tự nó bảo đảm giảm đối đầu. An ninh được đo bằng khả năng tránh thương tích cho người biểu tình, người qua đường và nhân viên công vụ, cũng như bảo vệ những nơi kinh doanh nhỏ. Vì thế, mọi bên đều có lợi khi các cuộc tuần hành tuân theo nguyên tắc bất bạo lực và việc sử dụng vũ lực được giám sát minh bạch.
Đình công có thể lan tới trường học, giao thông và năng lượng
Bộ Giáo dục Pháp dự kiến 17,5% giáo viên tiểu học công lập tham gia đình công. Các công đoàn cảnh báo hoạt động đường sắt và phương tiện giao thông công cộng có thể bị ảnh hưởng. Với nhiều gia đình, tác động trực tiếp nhất không phải là các khẩu hiệu chính trị mà là giờ học bị hủy, chuyến tàu chậm và việc đi lại khó khăn.
EDF cho biết các công đoàn ngành điện dự kiến tham gia. Cuộc đình công ngành năng lượng hồi giữa tháng 9 từng làm giảm nguồn cung điện và năng lực giao khí tự nhiên hóa lỏng tại cảng Dunkirk LNG. Tuy nhiên, khả năng tham gia đình công không đồng nghĩa chắc chắn sẽ xảy ra thiếu điện trong ngày 5/11; mức độ ảnh hưởng thực tế còn phụ thuộc hoạt động từng cơ sở.
Những gián đoạn ấy đặt chính phủ trước nghịch lý: bảo đảm những dịch vụ mà người dân đang phản đối vì cho rằng chúng không đủ tốt. Một giải pháp bền vững đòi hỏi vừa duy trì vận hành thiết yếu, vừa mở đối thoại về lương, trường lớp, bệnh viện và chất lượng chi tiêu công.
Áp lực chính trị trước cuộc bầu cử 2027
Macron triệu tập cuộc họp an ninh ngày 4/11, cho thấy một phong trào xã hội đã trở thành vấn đề cấp quốc gia. Người phát ngôn chính phủ Maud Bregeon khẳng định nhà chức trách hết sức cảnh giác để không tái diễn ngày 17/10. Song việc giảm số điểm trường bị phong tỏa chưa chắc đồng nghĩa với giảm bất mãn trong xã hội.
Kỳ bầu cử tổng thống năm 2027 tạo thêm sức nặng cho từng quyết định. Theo AP, các lực lượng cực hữu và cánh tả đều đang tìm cách chuyển hóa sự thất vọng của công chúng thành ủng hộ chính trị. Những hình ảnh bạo lực có thể giúp các ứng viên ưu tiên trật tự an ninh, trong khi thông điệp về bất bình đẳng và dịch vụ công lại có sức hút với nhóm cử tri khác.
Đối với chính phủ, mục tiêu quan trọng nhất không thể chỉ là một ngày không có bạo loạn. Khi nguyên nhân bất bình chưa được giải quyết, sự yên lặng có thể chỉ là khoảng nghỉ giữa hai đợt huy động. Khả năng lắng nghe, thương lượng và công bố biện pháp cụ thể mới quyết định liệu khủng hoảng có thật sự lắng xuống.
