Hiện thực nô lệ tồn tại gần Bali

Cách các bãi biển du lịch ở Bali khoảng hai giờ đi xe, đảo Sumba của Indonesia vẫn tồn tại nạn nô lệ, nơi nhiều người sinh ra đã mang thân phận nô lệ. Họ phải làm việc từ sáng đến tối mà không nhận bất kỳ thù lao nào, bị truyền đời qua hôn nhân, đôi khi chịu cảnh bị đánh đập và bạo hành tình dục bởi chủ nhân. Dù vậy, nhiều người chấp nhận số phận của mình bởi cho rằng địa vị này "không thể xóa bỏ", như lời Kanisius Kanyali Hambarita, một nô lệ trẻ tuổi.

Nô lệ đã bị cấm ở Indonesia hơn 160 năm, nhưng thực trạng này vẫn duy trì trong hệ thống đẳng cấp khắt khe, đặc biệt tại phía đông đảo Sumba. Kanisius cùng chủ nhân Umbu Ana Rara, 31 tuổi, sống tại làng Tenggedu, nơi có những thác nước màu ngọc lam thu hút du khách mê khám phá thiên nhiên hoang sơ. Dù là chủ - nô lệ, họ cùng sống trong các ngôi nhà truyền thống cao vút, có hình dạng giống sừng trâu, cạnh mộ tổ tiên của dòng họ.

Cuộc sống và mối quan hệ đặc biệt giữa chủ và nô lệ

Umbu Ana Rara nói rằng ông đối xử với Kanisius như một thành viên trong gia đình, và cho phép nô lệ này kiếm thêm thu nhập qua nghề lái xe ôm cũng như canh tác trên mảnh đất nhỏ của mình. Kanisius cũng cho biết anh không cảm thấy đây là gánh nặng mà coi đó là biểu tượng truyền thống được tổ tiên để lại.

Song khi tách khỏi sự giám sát của chủ, nhiều nô lệ lại chia sẻ những câu chuyện khác biệt về cuộc sống bị bóc lột và bạo hành. Một nô lệ 40 tuổi ở làng Napu ở gần đó kể về việc bị đánh đập, bị dội nước, buộc phải làm việc vất vả sau giờ học, chăm sóc lợn và nấu nướng cho chủ.

Hệ thống đẳng cấp marapu và sự ràng buộc xã hội

Trên đảo có khoảng 685.000 dân, trong đó tám phần mười theo đạo Thiên chúa, nhưng tín ngưỡng cổ "marapu" vẫn rất phổ biến, kết hợp yếu tố đa thần và thờ cúng tổ tiên. Hệ thống này chia xã hội thành ba đẳng cấp: quý tộc gọi là "maramba" (thường là chủ đất lớn), người dân thường gọi là "kabihu", và nô lệ hay người hầu gọi là "ata".

Giáo sĩ marapu Umbu Remi Deta cho biết tín ngưỡng này là cốt lõi của sự phân tầng xã hội, theo truyền thuyết "maramba" có được nô lệ "ata" khi đến đảo Sumba. Đặc điểm địa lý riêng biệt và sự cô lập của đảo giúp duy trì những cấu trúc xã hội truyền thống này cho đến nay.

Bất bình đẳng kéo dài qua nhiều thế hệ

Trong khi Indonesia là quốc gia có đa số dân số theo đạo Hồi lớn nhất thế giới, hệ thống nô lệ tại Sumba vẫn duy trì bất chấp điều luật cấm từ năm 1945. Ước tính có khoảng 1.700 nô lệ ở phía đông Sumba với dân số khoảng 350.000 người, có nơi con số này còn được cho là vài nghìn người.

Chuyên gia sử học Bondan Kanumoyoso cho biết một số cộng đồng khác ở Indonesia còn tồn tại lao động cưỡng bức nhất thời, nhưng hình thức nô lệ ở Sumba có nét đặc biệt là truyền từ đời này sang đời khác, với chủ và nô lệ cùng sống trong một mái nhà và môi trường sinh hoạt tương tự.

Bạo lực thể xác và tình dục dưới bóng nô lệ

Những người chủ "maramba" thường duy trì quyền lực bằng bạo lực thể xác và tình dục. Mục sư Marlin Lomi, lãnh đạo giáo hội Tin Lành phía Đông Sumba, cho biết việc chủ được quyền "sử dụng" người hầu nữ và điều này được xem là bình thường trong xã hội.

Một chủ bất tên xác nhận rằng nếu một người nô lệ nữ từ chối mình, ông ta sẽ đánh chồng cô ấy. Chuyên gia quyền phụ nữ Andy Yentriyani giải thích đây không được xem là hiếp dâm mà là quyền lực của chủ đối với thuộc hạ.

Hầu hết nạn nhân không dám tố cáo vì sợ bị trừng phạt, gây khó khăn cho việc xử lý vi phạm.

Những trường hợp bạo hành được báo cáo

Trường hợp của một nô lệ nữ 18 tuổi bị xâm hại từ 13 tuổi đến lúc sinh con được báo cáo cho cảnh sát ở Waingapu năm 2024, nhưng sau hai năm vẫn chưa có kết luận. Cô hiện được một tổ chức xã hội bảo vệ và sống tại làng của mình.

Advertisement300 × 250

Mục sư Marlin cho biết giáo hội cũng hỗ trợ nạn nhân khi họ lên tiếng, nhưng hệ thống đẳng cấp vẫn rất sâu đậm và khó thay đổi.

Thách thức trong việc xóa bỏ nạn nô lệ

Gidion Mbilijora, từng là trưởng huyện Đông Sumba trong 13 năm, cho biết việc thay đổi nhận thức của các quý tộc là một quá trình dài. Trong một đám tang lớn gần thủ phủ với 4.000 khách tham dự, có các nô lệ cũng được mời đến, nghi lễ cúng ngựa theo tín ngưỡng marapu vẫn được thực hiện rộng rãi.

Theo nhà nhân chủng học Mỹ Janet Hoskins, trước những năm 1990, cảnh sát còn giám sát nghi lễ này do lo ngại về việc hiến tế người. Trong quá khứ, nô lệ từng bị chôn cùng chủ nhân của mình theo nghi lễ truyền thống.

Tổ chức nhân quyền kêu gọi Jakarta hành động

Amnesty International và Human Rights Watch đã nhiều lần kêu gọi chính phủ Indonesia thực thi luật cấm nô lệ, đồng thời thực hiện các cam kết về chống phân biệt đối xử. Chủ tịch Amnesty Indonesia, Haeril Halim, cho biết chính phủ "biết tình hình ở Sumba" nhưng chưa có biện pháp cụ thể để xóa bỏ nạn nô lệ.

Andreas Harsono của Human Rights Watch Indonesia đề nghị chính quyền "tuyên bố tự do cho tất cả những người ata khỏi các chủ maramba".

Phản ứng của chính quyền và những bước tiến chậm chạp

Bộ trưởng nhân quyền Yusril Ihza Mahendra khẳng định Indonesia là xã hội đa dạng với sự phát triển xã hội khác nhau ở từng cộng đồng. Chính phủ không muốn áp đặt thay đổi đột ngột mà theo từng bước phát triển của từng nhóm.

Cựu trưởng huyện Gidion cũng đồng tình với quan điểm này, cho rằng sự chuyển biến sẽ diễn ra từ từ khi người nhóm dưới có kiến thức và nhận ra mối quan hệ này không còn phù hợp.

Nỗ lực cải thiện từ trong nội bộ

Một số quý tộc đã bắt đầu cải thiện cuộc sống của các nô lệ trong gia đình mình. Norlina Rambu Jola Kalunga, 54 tuổi, quý tộc và mục sư, đã thừa kế năm nô lệ khi lấy chồng trong một gia đình hoàng gia. Bà muốn giải phóng các nô lệ nhưng cần thực hiện dần dần trong khuôn khổ phong tục.

Một quý tộc khác, Tamu Rambu Margaretha, nổi tiếng với tên gọi Mama Margaretha, đã gửi các nô lệ tới trường cùng con bà và tạo điều kiện để họ tham gia kinh tế qua bán dệt thủ công truyền thống cho khách du lịch.

Dù sống cùng nhau trong các ngôi nhà truyền thống quanh mộ tổ, bà nói không phản đối nếu các nô lệ tự ý bỏ đi, nhưng vì thiếu phương tiện và cơ hội thực tế, họ vẫn ở lại.

Những nô lệ nuôi hy vọng cho tương lai

Một người nô lệ trưởng thành từ ngôi làng Napu, dù vẫn là nô lệ trên danh nghĩa, đã tự lập gia đình riêng và gửi hai con vào đại học nhờ quỹ hỗ trợ của chính phủ và công việc chăm sóc gia súc. Tuy nhiên, đất canh tác vẫn thuộc quyền chủ nhân, nên khi chủ cần họ phải trở về làm việc. Anh chia sẻ rằng giờ đây luật pháp bảo vệ nhiều hơn nên chủ ít làm phiền, và anh mơ ước con cháu được tự do thực sự khi có kiến thức.

Thực trạng nô lệ trên đảo Sumba vẫn còn là vấn đề cần được chính quyền Jakarta và cộng đồng quốc tế quan tâm, bởi nó gắn liền với truyền thống xã hội lâu đời, các tập tục tín ngưỡng và sự bất bình đẳng sâu sắc.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Nạn nô lệ tại đảo Sumba tồn tại qua nhiều thế hệ, mặc dù bị cấm tại Indonesia hơn 160 năm.
  • Hệ thống đẳng cấp và tín ngưỡng marapu giữ vai trò then chốt duy trì thực trạng nô lệ.
  • Nhiều nô lệ bị lạm dụng về thể chất và tình dục, song ít người dám tố cáo vì sợ trả thù.
  • Các tổ chức nhân quyền kêu gọi chính phủ Indonesia thực thi lệnh cấm và bảo vệ nạn nhân.
  • Thay đổi nhận thức và cải thiện thực tế diễn ra rất chậm do những ràng buộc truyền thống và quyền lợi của tầng lớp quý tộc.

Đăng ký bản tin QMVN