EU tăng cường đối thoại nhưng sẵn sàng cho cuộc chiến thương mại
Khi mối quan hệ thương mại giữa châu Âu và Trung Quốc trở nên căng thẳng, các quan chức EU vừa tăng cường trao đổi với Bắc Kinh nhằm tìm lối thoát cho tình hình, nhưng đồng thời cũng âm thầm chuẩn bị đối phó với một cuộc chiến thương mại có thể xảy ra. Ở thủ đô Brussels, sự quyết tâm cao độ nhằm bảo vệ các vùng công nghiệp trọng điểm của EU không để bị "Sốc Trung Quốc phiên bản 2.0" phá hủy đã được thể hiện rõ ràng.
Nhiều ngành công nghiệp của EU đã mất việc nghiêm trọng, khiến các kế hoạch tăng cường khả năng chống chịu và giảm rủi ro được bổ sung bằng các biện pháp răn đe. Bruxelles hiện nhắm tới việc tăng sức mạnh đòn bẩy và phát triển các công cụ đáp trả đáng tin cậy để phản ứng nếu Trung Quốc áp dụng các biện pháp thương mại cưỡng ép.
Thực trạng tranh chấp và quan điểm về chiến thắng
Một số chuyên gia cho rằng cuộc chiến thương mại đã thực sự diễn ra, trong khi số khác nghĩ rằng cả hai phía đang chuẩn bị cho một cuộc đối đầu không thể tránh khỏi, và cũng có ý kiến cho rằng chiến tranh thương mại cần được tránh tối đa. Điều được nhiều người đặt ra là liệu châu Âu có thể chiến thắng?
Khác với quan điểm lạc quan của cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng "chiến tranh thương mại là điều tốt và dễ thắng", giới chức EU thận trọng hơn nhiều. Denis Redonnet, người đứng đầu đối ngoại thương mại của EU, tại một phiên điều trần quốc hội, khẳng định EU đang cố gắng tránh hai kịch bản: không để phụ thuộc quá mức vào Trung Quốc và tránh rơi vào một cuộc chiến thương mại không cần thiết với Bắc Kinh.
Chuẩn bị các công cụ đáp trả chiến lược
Trung Quốc trong 8 năm qua đã tích lũy một kho vũ khí thương mại rất mạnh mẽ, theo đánh giá từ một quan chức EU cấp cao. Tuy nhiên, các quan chức châu Âu cho rằng nếu muốn bảo vệ ngành công nghiệp, họ gần như không còn lựa chọn nào khác ngoài việc sẵn sàng đối đầu.
Chad Bown của Viện Kinh tế Quốc tế Peterson nhấn mạnh EU thực sự đã ở trong cuộc chiến thương mại, dù công chúng chưa nhận biết rõ điều này. Ông cho biết việc đáp trả không đơn thuần là thuế quan mà là phối hợp nhiều chính sách nhằm đối phó các biện pháp Bắc Kinh đang áp dụng.
Biện pháp của EU để giảm sự phụ thuộc và đối phó Trung Quốc
EU đang thúc đẩy các kế hoạch loại trừ doanh nghiệp Trung Quốc khỏi thị trường đấu thầu công, ép các nhà đầu tư trong chuỗi cung ứng xe điện chuyển giao công nghệ, đồng thời buộc doanh nghiệp châu Âu đa dạng hóa nguồn cung nhằm tránh tập trung quá mức vào Trung Quốc. Các cuộc điều tra hẹp về cáo buộc bán phá giá và trợ cấp của Trung Quốc đang được mở rộng sang các phân ngành, theo kiểu điều tra "bảo hộ" để áp đặt thuế khẩn cấp hoặc giới hạn lượng hàng nhập khẩu – áp dụng với toàn cầu, không chỉ riêng Trung Quốc.
Trong nhiều tháng, các quan chức EU tìm kiếm các điểm nghẽn mà Trung Quốc phụ thuộc vào châu Âu để xác định các yếu tố tạo đòn bẩy nhằm chuẩn bị phản ứng kịp thời nếu bị áp lực. Song song đó, EU cũng xây dựng cơ chế đoàn kết hỗ trợ doanh nghiệp khi bị Trung Quốc trả đũa, điều mà EU chắc chắn sẽ xảy ra.
Bên cạnh đó, EU đang mở rộng mạng lưới đối tác thương mại để đa dạng hóa nguồn cung khoáng sản sau khi Trung Quốc áp dụng các kiểm soát xuất khẩu với các nguyên liệu quan trọng như đất hiếm, graphite, gallium và germanium. Tuy nhiên, việc dự trữ và xây dựng chuỗi cung ứng nội địa vẫn còn chậm.
Khó khăn trong định nghĩa chiến thắng và cân nhắc an ninh kinh tế
Nghiên cứu của Nadine Godehardt thuộc Viện Chính sách Quốc tế và An ninh Đức cho rằng hiện tại có thể coi là một cuộc chiến thương mại bởi cả hai bên đều chuẩn bị chiến lược dài hạn. Với bà, mục tiêu chiến thắng không phải là đánh bại Trung Quốc mà là tồn tại qua thập kỷ cạnh tranh chiến lược, giữ được phần ngành công nghiệp đủ mạnh và bảo vệ mô hình dân chủ để duy trì vị thế địa chính trị.
Bà so sánh cuộc chiến này giống như Chiến tranh Trăm Năm, với nhiều xung đột và phải chuẩn bị đối phó các đòn trả đũa. Không nhiều người tin EU có thể thắng trong một xung đột leo thang đối đáp thuế quan với Trung Quốc, nhất là khi Bắc Kinh từng khiến Mỹ nhún nhường bằng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nguyên liệu đất hiếm.
Chiến lược ‘đàn’ để tăng sức đề kháng
Chuyên gia Tobias Gehrke của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu (ECFR) nhận định thay vì chờ đợi một cuộc tấn công lớn, châu Âu nên tập trung vào nhiều hành động nhỏ lẻ, tạo thành một hệ thống "đàn động quân" phân tán. Cách làm này giúp tăng khả năng chống chịu và giảm phụ thuộc, đồng thời ít bị đáp trả dữ dội như bị cắt nguồn cung đất hiếm hoàn toàn.
Andrew Small, trưởng bộ phận châu Á của ECFR, lý giải chiến thuật này tương tự như "đàn quân quân sự" nhỏ phân tán, khiến Trung Quốc khó phản ứng đồng loạt. Nhiều thành tố của chiến thuật này, như các vụ kiện thương mại, lập bản đồ chuỗi cung ứng, đa dạng hóa nguồn và tận dụng thị trường EU, đang được tiến hành với mức độ khác nhau.
Tobias Gehrke kết luận không tồn tại một biện pháp duy nhất giải quyết tất cả vấn đề, mà là sự phối hợp tổng thể các chính sách như an ninh mạng, kiểm soát tiếp cận thị trường, quy định đấu thầu công và kiểm soát trợ cấp ngoại quốc sẽ tạo ra ảnh hưởng đáng kể.
Thách thức thể chế và sự đoàn kết của EU
Dù Ủy ban châu Âu đang chuẩn bị kỹ lưỡng, việc duy trì đoàn kết trong 27 nước thành viên là thách thức lớn nhất. Những mâu thuẫn giữa các thủ đô đã nhiều lần khiến EU yếu thế khi đàm phán với Mỹ và Trung Quốc trong các tranh chấp trước đây. Khi thương mại ngày càng trở thành vấn đề an ninh, các chính phủ quốc gia càng có vai trò lớn hơn.
John Clarke, cựu trưởng nhóm đàm phán thương mại EU với kinh nghiệm lâu năm, cho rằng chính sự chia rẽ của các quốc gia thành viên về cách đối phó Trung Quốc đã bị Bắc Kinh lợi dụng để chia rẽ và chi phối. Chính vì thế, công cụ mạnh nhất của EU là luật chống cưỡng ép thương mại vẫn chưa được triển khai dù có nhiều vụ áp lực kinh tế nổi bật từ hai siêu cường.
Ông kết luận EU khó có thể có được sự đồng thuận để đối đầu trực diện với Trung Quốc và vì vậy Bắc Kinh không quá lo ngại EU trong một cuộc chiến thương mại.
Xác định lại mục tiêu chiến tranh thương mại
Dù khó có thể là người chiến thắng rõ ràng, các chuyên gia cho rằng mục tiêu thực tế của EU nên là bảo vệ mô hình kinh tế và tổn thất ít hơn đối thủ. Chad Bown và Soumaya Keynes trong cuốn sách "Làm thế nào để thắng một cuộc chiến thương mại" nhấn mạnh người chiến thắng là bên duy trì được nền kinh tế ổn định hoặc mất ít hơn đối phương.
Như vậy, EU có thể hài lòng nếu vượt qua giai đoạn tranh chấp thương mại căng thẳng này với ngành công nghiệp còn đủ mạnh để đảm bảo sự đoàn kết chính trị.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- EU đã âm thầm chuẩn bị các công cụ đáp trả thương mại để bảo vệ ngành công nghiệp nội địa trước áp lực từ Trung Quốc.
- Chiến thắng trong cuộc chiến thương mại không nhất thiết là đánh bại đối phương mà là duy trì năng lực công nghiệp và vị thế địa chính trị bền vững.
- Trung Quốc sở hữu kho vũ khí thương mại mạnh mẽ trong khi EU tìm cách giảm phụ thuộc và đa dạng hóa chuỗi cung ứng.
- Chiến lược hiệu quả của EU có thể dựa trên nhiều biện pháp nhỏ lẻ phối hợp thay vì một cuộc đối đầu lớn trực tiếp.
- Đoàn kết trong EU là yếu tố then chốt nhưng đang gặp khó khăn do các quốc gia thành viên chia rẽ quan điểm về cách ứng xử với Trung Quốc.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.













