Thực trạng và ý nghĩa của các biện pháp kinh tế mới
Vào tháng 6 năm 2026, Quốc hội Cuba đã thông qua 176 biện pháp kinh tế nhằm cải thiện tình hình kinh tế – xã hội trong bối cảnh nước này đối mặt với những thách thức từ lệnh cấm vận kinh tế kéo dài hơn sáu thập kỷ. Nhiều ý kiến quốc tế đã vội vàng cho rằng Cuba đang chuyển hướng sang chủ nghĩa tư bản, tuy nhiên quan điểm này hoàn toàn sai lệch. Thực tế, các biện pháp được thực hiện dựa trên nguyên lý Marx-Lenin, nhằm điều chỉnh mối quan hệ sản xuất phù hợp với sự phát triển của lực lượng sản xuất mà kế hoạch hóa tập trung truyền thống không còn đáp ứng hiệu quả.
Chủ tịch Miguel Díaz-Canel nhấn mạnh sự cần thiết của các biện pháp nhằm bảo đảm sự tồn tại và phát triển chủ nghĩa xã hội giữa bối cảnh khó khăn do cấm vận, đồng thời khẳng định rằng đây không phải là sự đầu hàng hay chuyển đổi hệ thống chính trị mà là lựa chọn thực tiễn và sáng tạo mang tính cách mạng.
Thuyết vật chất duy vật lịch sử và sự cấp thiết phải đổi mới
Điểm cốt lõi của Marx-Lenin không phải là giáo điều mà là một phương pháp phân tích hiện thực. Cuba đang đối mặt với một nghịch lý kinh tế khi các quan hệ sản xuất hiện tại không còn phù hợp với mức độ phát triển của lực lượng sản xuất do biến động chính trị – kinh tế toàn cầu như sự sụp đổ khối xã hội chủ nghĩa và việc thắt chặt cấm vận. Kinh tế kế hoạch tập trung không thể tự mình đáp ứng hết các nhu cầu cấp thiết về phân bổ nguồn lực, dẫn đến yêu cầu phải mở rộng các cơ chế thị trường nhưng vẫn giữ vai trò chủ đạo của nhà nước trong kiểm soát và sở hữu xã hội.
Nguyên tắc từ năm 1845-1846 của Marx và Engels trong "Ý thức hệ nước Đức" được nhắc lại ở đây: khi các quan hệ sản xuất trở thành rào cản cho sự phát triển của lực lượng sản xuất thì cần phải tiến hành điều chỉnh cho phù hợp với thực tế.
Những điểm thay đổi và gìn giữ trong mô hình kinh tế Cuba
Một sự phân biệt quan trọng là sở hữu các phương tiện sản xuất chủ đạo vẫn thuộc về nhà nước và dưới hình thức sở hữu xã hội, không hề bị chuyển sang tư nhân hóa. Những thay đổi nằm ở cách quản lý và vận hành, cho phép sự xuất hiện đồng thời của các chủ thể kinh tế khác nhau trong khuôn khổ quản lý của nhà nước.
Hệ thống ngân hàng đa dạng hơn dưới sự giám sát của Nhà nước
Cuba bắt đầu chấp nhận sự tham gia của các định chế tài chính tư nhân nhưng Ngân hàng Trung ương vẫn duy trì quyền kiểm soát và điều tiết các lĩnh vực trọng yếu. Mục tiêu là mở rộng hệ sinh thái tài chính bằng cách tạo thêm nguồn vốn tín dụng và đầu tư, trong đó có nguồn kiều hối từ người Cuba ở nước ngoài. Thủ tướng Manuel Marrero đã khẳng định sự đa dạng hóa và linh hoạt của hệ thống tài chính sẽ giúp thích ứng với tình hình thực tế mà không làm mất quyền chủ đạo của Nhà nước.
Kinh doanh nhỏ và đầu tư từ cộng đồng người Cuba ở nước ngoài
Các quy định cho phép các doanh nghiệp nhỏ và vừa (MIPYMES) mở rộng quy mô, cá nhân sở hữu nhiều doanh nghiệp cùng một lúc hay mở rộng lĩnh vực trong nông nghiệp đã được áp dụng. Đến thời điểm hiện tại, hơn 12.700 MIPYMES tư nhân đã được đăng ký, cùng với hàng nghìn hồ sơ đang chờ xét duyệt.
Việc cho phép đầu tư của người Cuba cư trú ở nước ngoài với thời hạn thuê đất lên đến 99 năm được đánh giá là bước đi táo bạo nhằm thu hút nguồn ngoại tệ quan trọng, đồng thời giữ nguyên quyền sở hữu đất đai.
Tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước theo hướng tăng hiệu quả
Chính phủ cho phép các doanh nghiệp nhà nước chuyển đổi thành công ty cổ phần, hoạt động với quyền tự chủ cao hơn và sẽ phải chịu trách nhiệm khi thua lỗ, bao gồm cả khả năng tái cấu trúc. Các công ty nhà nước và tư nhân có thể tham gia sở hữu chéo nhằm thúc đẩy liên kết, tăng cường năng lực cạnh tranh. Đây là bước cải tiến nhằm làm lành mạnh hóa và tăng hiệu quả hoạt động, tránh lãng phí nguồn lực. Việc nhà nước áp dụng chương trình định giá và đăng ký tài sản nhằm sử dụng tài sản làm thế chấp vay vốn cũng là bước đột phá quan trọng.
Vai trò của luật giá trị trong xã hội chủ nghĩa và việc điều chỉnh chính sách công
Marx từng khẳng định rằng luật giá trị vẫn tồn tại ở bất kỳ nền sản xuất nào có hoạt động trao đổi hàng hóa. Cuba áp dụng các tín hiệu thị trường để sửa chữa các sai lệch giá cả và phân bổ nguồn lực, nhưng vẫn ưu tiên kế hoạch hóa và kiểm soát chiến lược. Nhà nước chuyển từ vai trò trực tiếp định giá sang quản lý thông qua thuế, hải quan và các quỹ bảo trợ xã hội có sự tập trung vào nhóm người dễ bị tổn thương nhất.
Sự thay đổi lớn là loại bỏ trợ cấp phổ cập, thay vào đó tập trung hỗ trợ có mục tiêu nhằm giảm thiểu lãng phí ngân sách và nâng cao hiệu quả kinh tế, theo hướng tư duy mà Engels từng đề cập vào cuối thế kỷ 19 trong tác phẩm "Anti-Dühring".
Áp lực từ cấm vận kinh tế và giải pháp thích ứng
Lệnh cấm vận của Mỹ tiếp tục là thách thức lớn nhất đối với Cuba. Các biện pháp mới được coi là phản ứng bắt buộc để tháo gỡ các nút thắt kinh tế, thúc đẩy đầu tư từ cộng đồng người Cuba ở nước ngoài và khai thác các hình thức thanh toán sáng tạo như tiền điện tử để vượt qua các giới hạn tài chính quốc tế. Lý thuyết Marx-Lenin về đấu tranh giành chủ quyền kinh tế được áp dụng trong bối cảnh hiện đại để giảm bớt sự phụ thuộc vào các đối tượng thù địch.
Xuất hiện lực lượng doanh nhân mới và thách thức kiểm soát
Các biện pháp mới dẫn đến sự chuyển giao quyền quyết định từ bộ máy nhà nước sang các nhà quản lý doanh nghiệp tư nhân, tạo ra một tầng lớp doanh nhân mới không đồng nghĩa với sự xuất hiện của giai cấp tư sản truyền thống. Những người này chủ yếu là các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang hoạt động trong khuôn khổ pháp luật do nhà nước thiết lập. Thách thức của Cuba là đảm bảo nguồn lợi nhuận tạo ra được tái đầu tư trong nước và kiểm soát để không gây ra sự mất mát ngoại tệ.
Kết nối quá khứ và hiện tại trong một mô hình kinh tế thích nghi
Nhìn từ góc độ Marx-Lenin, các biện pháp kinh tế năm 2026 giống như một sự kế thừa tinh thần của chính sách Kinh tế Mới (NEP) do Lenin khởi xướng năm 1921, nhưng được điều chỉnh để phù hợp với Cuba hiện đại. Đây là sự tìm kiếm thăng bằng giữa kiểm soát nhà nước và hiệu quả thị trường, đáp ứng yêu cầu phát triển xã hội chủ nghĩa trong điều kiện thực tiễn, theo đúng tinh thần cách mạng và sáng tạo của lý luận Marx-Lenin.
Tiêu chí đánh giá sẽ không chỉ dựa trên quan điểm ý thức hệ mà còn chính là hiệu quả thực tiễn liên quan đến cải thiện đời sống nhân dân, củng cố dịch vụ công và bảo vệ chủ quyền quốc gia. Đảng và Nhà nước Cuba tiếp tục đồng hành với con đường đổi mới sáng tạo, dựa trên lý luận Marx-Lenin nhưng luôn phù hợp với hoàn cảnh và yêu cầu của hiện tại.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Lệnh cấm vận hơn 60 năm là thách thức lớn khiến Cuba phải điều chỉnh mô hình kinh tế.
- 176 biện pháp kinh tế năm 2026 không phải là rút lui khỏi chủ nghĩa xã hội mà là ứng dụng sáng tạo công cụ thị trường trong kế hoạch hóa.
- Sở hữu nhà nước về phương tiện sản xuất chủ chốt vẫn được giữ vững, không có sự tư nhân hóa.
- Cuba mở rộng hệ thống tài chính, cho phép sự tham gia của các định chế tư nhân dưới sự giám sát Nhà nước.
- Sự tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả, kết hợp với sự phát triển của các doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.







