Mười hai phiếu thuận chưa phải tấm vé chiến thắng
Theo Reuters, cuộc thăm dò không chính thức thứ tám của Hội đồng Bảo an gồm 15 nước đem lại cho Grynspan 12 phiếu “khuyến khích” và ba phiếu “không khuyến khích”. So với 11 phiếu thuận ở vòng trước, sự gia tăng một phiếu phản ánh khả năng tập hợp ủng hộ, nhưng không tự động biến bà thành người được đề cử chính thức. Các cuộc bỏ phiếu kín nhằm thử mức độ chấp nhận của từng ứng viên trước khi Hội đồng quyết định.
Bức tranh cạnh tranh vẫn còn nhiều lớp. Rafael Grossi, Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế, đứng thứ hai với chín phiếu thuận. Carolyn Rodrigues-Birkett của Guyana đứng thứ ba với tám phiếu; nhà ngoại giao UAE Lana Nusseibeh có bảy phiếu thuận, sáu phản đối và hai ý kiến trung lập. Những con số cho thấy không ai ngoài Grynspan hình thành khoảng cách rõ rệt, nhưng cũng chưa ứng viên nào có được sự đồng thuận tuyệt đối.
Kết quả được các nguồn tham gia tiến trình tiết lộ với báo chí, không phải bảng kiểm phiếu chính thức do Liên Hợp Quốc công bố. Sự phân biệt này quan trọng: các vòng thăm dò không ràng buộc về mặt pháp lý và lá phiếu phản đối hôm nay chưa chắc được giữ nguyên trong cuộc bỏ phiếu quyết định.
Quyền phủ quyết quyết định đoạn cuối
Theo Điều 97 Hiến chương Liên Hợp Quốc, Hội đồng Bảo an giới thiệu ứng viên và Đại hội đồng bổ nhiệm Tổng thư ký. Trong vòng bỏ phiếu chính thức, một ứng viên cần ít nhất chín phiếu thuận và không bị Mỹ, Anh, Pháp, Nga hoặc Trung Quốc phủ quyết.
Bởi vậy, 12 phiếu khuyến khích là cơ sở thương lượng mạnh nhưng không phải bảo đảm thành công.
Vấn đề nhạy cảm nằm ở ba phiếu phản đối chưa rõ xuất xứ. Phiếu ở vòng ngày 5/11 không phân biệt công khai nhóm năm ủy viên thường trực với mười thành viên được bầu. Các nhà ngoại giao vì vậy tiếp tục thăm dò những quan ngại tiềm ẩn về chính sách, quan hệ quốc tế và năng lực điều hành. Một ứng viên ít phiếu hơn vẫn có thể trở thành lựa chọn thỏa hiệp nếu vượt qua được rào cản chính trị đó.
Ủy ban giám sát quy trình bầu chọn của Liên Hợp Quốc giải thích rằng các lá phiếu thăm dò chỉ là công cụ đánh giá khả năng được chấp nhận. Sau khi Hội đồng thống nhất đề xuất, toàn thể 193 quốc gia thành viên mới tiến hành bước bổ nhiệm. Sự kiên nhẫn trong đàm phán vì thế quan trọng không kém thành tích ở một vòng thăm dò.
Một phụ nữ Mỹ Latinh trước ngã rẽ lịch sử
Grynspan từng là Phó tổng thống Costa Rica và lãnh đạo nhiều tổ chức hợp tác phát triển, gần đây nhất là Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển. Hồ sơ của bà kết hợp kinh nghiệm chính trị trong nước với điều hành các thiết chế quốc tế, một lợi thế khi tổ chức cần thuyết phục các chính phủ duy trì ngân sách và chương trình cứu trợ.
Giới quan sát từ lâu nói đến thông lệ luân phiên khu vực, với kỳ vọng ứng viên đến từ Mỹ Latinh và Caribe có cơ hội trong chu kỳ này. Đồng thời, sau hơn tám thập niên chưa từng có nữ Tổng thư ký, sự hiện diện của Grynspan và những ứng viên nữ khác đặt vấn đề đại diện giới lên bàn thương lượng. Dù vậy, cả luân phiên địa lý lẫn giới tính đều không phải điều kiện bắt buộc theo Hiến chương.
Thông điệp cải cách của các ứng viên phải đi xa hơn biểu tượng. Người đứng đầu mới sẽ cần điều phối giữa nước giàu và nước đang phát triển, giữa nhu cầu nhân đạo và an ninh, giữa những nguyên tắc chung và lợi ích địa chính trị. Một Liên Hợp Quốc có khả năng hành động sẽ được đánh giá bằng kết quả cụ thể chứ không chỉ bằng hồ sơ cá nhân của lãnh đạo.
Di sản khó khăn đang chờ người kế nhiệm
Nhiệm kỳ thứ hai của António Guterres kết thúc ngày 31/12/2026. Người kế nhiệm sẽ tiếp nhận một cơ chế đa phương chịu áp lực từ nhiều cuộc chiến, tình trạng chia rẽ giữa các cường quốc và lo ngại về những khoản đóng góp bị cắt giảm. Khi khả năng của Hội đồng Bảo an bị giới hạn bởi bất đồng, bộ máy nhân đạo và phát triển cũng khó lập kế hoạch dài hạn.
Đối với các chính phủ đóng góp ngân sách, câu hỏi là hiệu quả và trách nhiệm giải trình. Đối với các nước nghèo, mối bận tâm thường là liệu viện trợ, an ninh lương thực, thích ứng khí hậu và tiếng nói của họ có được bảo đảm. Hai ưu tiên không nhất thiết đối nghịch: minh bạch có thể giúp bảo vệ chính những chương trình dễ tổn thương nhất.
Cuộc chạy đua của Grynspan do đó là phép thử cho nghệ thuật đạt đồng thuận. Nếu được lựa chọn, bà không chỉ cần vượt qua một cuộc bỏ phiếu mà còn phải dựng lại những nhịp cầu hợp tác. Nếu tiến trình bế tắc, kết quả thăm dò hôm nay sẽ chỉ là một chương trong hành trình ngoại giao còn nhiều bất ngờ.
