Quốc hội trao cây gậy, Nhà Trắng vẫn nhìn về củ cà rốt
Tuần này Quốc hội Hoa Kỳ hoàn tất nỗ lực khiến Nga phải trả giá cho cuộc xâm lược. Luật mang tên Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, người theo đuổi văn kiện đến khi qua đời hồi tháng Bảy. Em gái ông, Thượng nghị sĩ Darline Graham, nói đạo luật sẽ tăng khả năng đàm phán của tổng thống. Ông Trump đã nói sẽ ký. Reuters và AP ghi nhận đây là đòn lập pháp mạnh nhất nhằm Moskva từ đầu nhiệm kỳ thứ hai.
Hướng của Quốc hội, của nhiều đồng minh châu Âu và của chính Ukraine là tăng sức ép kinh tế cùng quân sự. Họ tin chỉ khi áp lực đủ nặng ông Putin mới chịu nhượng bộ. Cách ấy đối lập với tín hiệu từ Nhà Trắng: nếu đang dùng cả gậy lẫn cà rốt, thì cà rốt đang được đẩy ra trước.
Các trụ cột chính của đạo luật gồm:
- Thuế tới 100 phần trăm với các nước mua nhiều dầu hoặc khí đốt Nga nhất.
- Trừng phạt quan chức, doanh nhân và tổ chức tài chính Nga.
- Siết lĩnh vực năng lượng nuôi chiến dịch quân sự ở Ukraine.
- Tổng thống được trao thêm công cụ để mặc cả, nếu ông chịu dùng.
Lời tự tin ở Điện Kremlin và đường kẻ ông Putin không chịu lùi
Đầu tháng Chín tại Moskva, ông Putin nói quân Nga sẽ lấy hết Donbas trong vài tháng và sẵn sàng đánh lưới điện để chuẩn bị một mùa đông khắc nghiệt. Ông Kushner nhắc rằng đúng lời ấy đã được nói một năm trước, rồi hỏi xác suất năm sau lại nghe cùng một câu.
Câu hỏi ấy là câu hỏi về thời gian của người sống dưới đạn và người sống trong nhà lạnh.
With all due respect, you told us exactly that a year ago. What are the chances we come back here in another year and you are again saying the same thing? Maybe we don't lose a year?
Với tất cả sự tôn trọng, ngài đã nói chính xác điều đó với chúng tôi cách đây một năm rồi. Xác suất chúng tôi quay lại đây sau một năm nữa và ngài lại nói điều tương tự là bao nhiêu? Biết đâu chúng ta sẽ không mất một năm?
- Jared Kushner
Bế tắc nằm ở đất. Ông Putin đã vạch đường ông muốn đạt được. Nếu Ukraine rút về đường ấy thì phần còn lại của thỏa thuận, theo ông Kushner, gần như đã có. Hiện Kyiv không muốn làm vậy. Đầu năm, quan chức Ukraine từng đề xuất gọi vùng tranh chấp là Donnyland, với hy vọng ông Trump phản ứng mạnh hơn trước đòi hỏi lãnh thổ của Nga. Ý tưởng ấy không gỡ được cục máu đông trên bàn đàm phán.
Thỏa thuận trước ngừng bắn và những món hàng Moskva muốn bán
Một quan chức Mỹ giấu tên nói giao dịch trước khi chiến tranh kết thúc là khả thi, vì chúng cho thấy Hoa Kỳ nghiêm túc muốn thiết lập lại quan hệ. Nhà Trắng muốn tạo thêm động lực cho giới tinh hoa Nga thúc đẩy hòa bình, và thuyết phục những người diều hâu chống Mỹ quanh ông Putin rằng ông Trump thật sự muốn một quan hệ mới.
Cố vấn Yuri Ushakov cho biết sau cuộc gặp ngày 5 tháng 9, các vấn đề kinh tế và dự án lớn cùng có lợi đã được bàn khá kỹ. Điện Kremlin từ năm ngoái đã chào đất hiếm, nhôm, liên doanh Bắc Cực, thậm chí mời công ty Mỹ tham gia bán khí đốt Nga cho châu Âu. Chưa rõ món nào đang được chọn. Balazs Jarabik, cựu nhà ngoại giao Liên minh châu Âu tại Kyiv, nói Washington dường như đang xem xét nhượng bộ lớn hơn, và tín hiệu mới là một số thỏa thuận có thể tiến nếu Moskva trước hết thể hiện sự kiềm chế cụ thể.
They want to do business with each other. But they won't do business until we end the war.
Họ muốn làm ăn với nhau. Nhưng họ sẽ không làm ăn cho đến khi chúng ta chấm dứt chiến tranh.
- Donald Trump, trước hội nghị Alaska năm 2025
Lời ấy từng là ranh giới. Việc ranh giới lung lay khiến Kyiv và châu Âu lo đòn bẩy bị bán rẻ. Hòa bình cần cửa mở. Cửa ấy không được biến thành quầy hàng dựng trên đất chưa được trả lại và trên những căn hộ còn tối đèn.
Những gì đã xảy ra trước khi dự luật tới bàn ký
Hơn 18 tháng ông Trump tìm cách dứt chiến. Hòa đàm phần lớn đình trệ đầu năm nay khi ông Witkoff và ông Kushner tập trung vào cuộc chiến với Iran. Chuyến Moskva rồi Kyiv tháng này nhằm khởi động lại. Cuối tuần trước, tại diễn đàn YES ở Kyiv, ông Kushner nói nhiệm vụ trung gian là tìm giải pháp sáng tạo để hai bên cùng tiến, và rằng ông Trump, Tổng thống Volodymyr Zelensky cùng ông Putin đều cam kết. Một phần khán giả cười. Hai ngày sau, máy bay không người lái phản lực của Nga đánh đoàn tàu ở cửa khẩu nơi có cả David Petraeus, cựu giám đốc CIA.
Chiến tranh đã kéo hơn bốn năm rưỡi, cướp hàng trăm nghìn sinh mạng. Kyiv nói đàm phán ba bên Hoa Kỳ, Ukraine và Nga có thể trở lại tháng Mười, với khả năng ngừng bắn có giới hạn trên Biển Đen hoặc hạ tầng năng lượng. Đó là bối cảnh để hiểu vì sao tuần này vừa có tiếng búa của Quốc hội vừa có tiếng mặc cả của Nhà Trắng.
















