Dự luật thay đổi điều gì?
Tâm điểm sáng kiến của bà Baldwin là quy chế PNTR, cơ chế cho phép hàng Trung Quốc tiếp cận mức thuế thông thường của Mỹ theo một khung ổn định. Dự luật mang tên Ending China’s Special Treatment Act dự kiến chấm dứt quy chế ấy sau một năm kể từ khi luật được ban hành, thay vì tăng thuế ngay khi được giới thiệu. Điều đó tạo khoảng chuyển tiếp cho nhà nhập khẩu, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý, nhưng cũng khiến những hợp đồng dài hạn phải tính trước rủi ro chính sách.Một thay đổi quan trọng là chuyển hàng nhập khẩu từ Trung Quốc sang các mức thuế cao hơn trong Biểu thuế hài hòa của Mỹ. Mức thuế ưu đãi cơ bản và các khoản thuế bổ sung đang áp dụng không phải một: nhiều sản phẩm Trung Quốc đã chịu thuế riêng do chính quyền Trump triển khai. Vì vậy, tác động cuối cùng khác nhau tùy nhóm hàng, điều kiện miễn trừ và cách hệ thống thuế mới được thực thi. Dự luật còn yêu cầu các cơ quan liên bang báo cáo về những thách thức kinh tế, thương mại còn tồn tại trong quan hệ hai nước.
Baldwin lập luận rằng gần một phần tư thế kỷ ưu đãi không đem lại những thay đổi như Washington từng kỳ vọng, đồng thời gây sức ép lên lao động và nhà sản xuất Mỹ. Văn phòng bà viện dẫn các vấn đề như trợ cấp công nghiệp, tiếp cận thị trường, sở hữu trí tuệ và cạnh tranh không cân xứng. Đây là lập trường chính sách của người đề xuất, không đồng nghĩa mọi ngành công nghiệp Mỹ đều có lợi khi thuế tăng.Phía phản biện lo ngại doanh nghiệp nhập khẩu phải gánh chi phí đầu vào cao hơn, sau đó chuyển một phần sang người mua. Theo Reuters, báo cáo tháng Tám của Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ (USITC) ước tính việc thu hồi PNTR có thể làm giá tiêu dùng tại Mỹ tăng 0,7% về dài hạn và giảm sản lượng kinh tế 0,2%. Hai ủy viên USITC thuộc hai đảng phản đối một số giả định, cho rằng phép tính chưa phản ánh đầy đủ thiệt hại trước đây đối với ngành sản xuất nội địa. Những con số vì vậy là dự báo theo mô hình, không phải kết quả chắc chắn.
Hai cách nhìn về cái giá của thương mại
Sáng kiến mới nối tiếp nhiều nỗ lực lập pháp trước đó nhưng chưa vượt qua được những trở ngại chính trị và kinh tế. Tháng 11/2024, Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ – Trung, cơ quan tư vấn lưỡng đảng của Quốc hội, khuyến nghị chấm dứt PNTR vì cho rằng chính sách không tạo ra thay đổi như kỳ vọng.
Điều đó cung cấp nền tảng chính trị cho đề xuất mới nhưng không biến kiến nghị thành luật.Theo Reuters, kết quả bầu cử tháng 11/2026 khiến đảng Dân chủ có vị thế mạnh hơn tại Quốc hội khóa tới. Tuy nhiên, bất kỳ dự luật nào cũng cần đi qua quy trình lập pháp, đồng thời có thể đối diện quyền phủ quyết của Tổng thống Trump. Sự đồng thuận về việc cần cứng rắn hơn với Trung Quốc không nhất thiết dẫn tới đồng thuận về tốc độ, phạm vi và phương pháp áp thuế.
Dự luật xuất hiện ít ngày trước khi Trump và Tập dự kiến gặp tại Thâm Quyến, nơi hai nhà lãnh đạo tìm cách duy trì một thỏa thuận đình chiến thương mại có nguy cơ hết hạn vào tháng Một. Tại bàn đàm phán, thuế quan là một công cụ gây sức ép; trong Quốc hội, nó còn là thông điệp gửi tới cử tri, doanh nghiệp và các cộng đồng công nghiệp bị ảnh hưởng bởi cạnh tranh quốc tế.Bắc Kinh phản đối các biện pháp hạn chế công nghệ và thương mại của Washington, mô tả một số hành động của Mỹ là cưỡng ép kinh tế. Trong khi đó, giới lập pháp Mỹ quan ngại về khoáng sản chiến lược, chất bán dẫn và khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng. Cả hai bên đều có lý do bảo vệ lợi ích của mình, nhưng leo thang thuế quan dễ khiến chi phí điều chỉnh lan sang các quốc gia thứ ba và người tiêu dùng cuối cùng.

















