Bản án được phát hiện sau khi tài khoản bị phong tỏa
Thông tin xuất phát từ lời luật sư Mostafa Nili được các cơ quan báo chí Iran dẫn lại. Theo các bản tin của Variety, Screen Daily và HRANA, chi nhánh 26 của Tòa án Cách mạng Tehran đã tuyên Panahi năm năm một tháng tù trong một vụ án mới, cùng quyết định tịch thu tài sản động sản và bất động sản. Bản tin Reuters ban đầu tóm lược thời hạn tù là năm năm. Các nguồn có sự khác biệt về cách làm tròn thời gian, nhưng cùng cho thấy đây là bản án bổ sung, không phải đơn thuần nhắc lại vụ án cũ.
Luật sư cho biết ông tìm hiểu sự việc sau khi các tài khoản ngân hàng của đạo diễn bị phong tỏa. Khi liên hệ cơ quan phụ trách thi hành án về văn hóa và truyền thông, phía luật sư mới biết về phán quyết. Theo ông Nili, thân chủ không được thông báo trước ngày xét xử. Những chi tiết đó hiện là lời trình bày từ phía luật sư, không nên đánh đồng với một kết luận độc lập rằng mọi thủ tục tố tụng đã vi phạm pháp luật.
Hai năm hạn chế đi lại và hiện diện trực tuyến
Ngoài hình phạt tù, tòa tuyên cấm Panahi rời Iran trong hai năm và không được hoạt động trên mạng xã hội trong thời hạn tương tự. Những biện pháp này có hệ quả vượt ra ngoài đời sống riêng: một đạo diễn quốc tế thường cần tới liên hoan phim, gặp nhà phát hành và tham gia thảo luận công khai để tác phẩm tiếp cận khán giả.
Đối với nhà làm phim đã nhiều lần chịu hạn chế, quyền di chuyển và quyền giao tiếp có liên hệ trực tiếp với khả năng hành nghề.
Hiện chưa có thông tin đầy đủ về căn cứ pháp lý và cáo buộc của bản án mới. Cũng cần phân biệt giữa một phán quyết được tuyên, việc kháng cáo có thể được thực hiện và thời điểm bản án được thi hành. Các báo cáo ngày 28/10 không đủ để khẳng định Panahi đã bị đưa trở lại nhà tù. Việc theo dõi hồ sơ pháp lý vì vậy quan trọng không kém việc quan sát phản ứng từ giới điện ảnh.
Cành cọ vàng không khép lại cuộc đối đầu kéo dài
Tháng 5/2025, It Was Just an Accident giành Cành cọ vàng tại Cannes. Câu chuyện xoay quanh những người từng bị giam giữ và sự giằng co giữa trả thù, ký ức, hoài nghi. Thành công đó đánh dấu sự trở lại đầy sức nặng của Panahi trên sân khấu quốc tế, song không khiến những tranh chấp pháp lý trước đây biến mất. Một bản án một năm tù trong vụ riêng về hoạt động tuyên truyền chống hệ thống cũng đã được các nguồn tin ghi nhận.
Panahi trở lại Iran vào tháng 3/2026 dù biết mình có thể đối diện rủi ro pháp lý. Lựa chọn ấy khiến câu chuyện phức tạp hơn cách mô tả đơn giản về một nghệ sĩ nổi tiếng ở nước ngoài: sáng tác của ông gắn chặt với ngôn ngữ, con người và không gian xã hội trong nước. Sự công nhận quốc tế có thể làm tăng mức độ chú ý đối với vụ việc, nhưng không tự nó thay thế được các bảo đảm pháp lý dành cho một cá nhân.
Một câu chuyện vượt khỏi khuôn khổ giải thưởng
Ở bình diện văn hóa, Panahi là đại diện tiêu biểu của dòng phim Iran quan sát đời sống thường nhật bằng chi tiết giản dị nhưng nhiều tầng nghĩa. Từ The White Balloon đến Taxi và No Bears, tác phẩm của ông thường quan tâm cách các cá nhân ứng xử trước ranh giới xã hội. Những giải thưởng lớn giúp phim đến với khán giả rộng hơn, đồng thời làm cho các diễn biến liên quan đến người sáng tạo trở thành vấn đề quốc tế.
Tuy nhiên, khi tiếp nhận vụ án, cần tách ba lớp thông tin: những điều được tòa án tuyên theo thông báo báo chí, những khẳng định từ luật sư và các suy luận về động cơ chính trị. Chưa công bố cáo buộc không có nghĩa nhà quan sát có thể tự điền vào khoảng trống. Chính sự cẩn trọng ấy giúp công chúng vừa quan tâm đến tự do biểu đạt, vừa giữ nguyên yêu cầu kiểm chứng và tính công bằng đối với mọi bên.
