Đàm phán có tín hiệu, nhưng khoảng cách còn lớn
Theo Reuters, nguồn tin trong chính phủ Canada mô tả tiến độ ngày 28/10 là hạn chế. Nhận định này tạo thế đối chiếu với thông tin ngày 26/10 rằng hai bên đang xúc tiến một gói giảm thuế cho thép và ô tô. Sự khác biệt không hẳn là mâu thuẫn: các nhà thương lượng có thể gặp gỡ dày hơn nhưng vẫn chưa thống nhất tỷ lệ thuế, phạm vi hàng hóa hay điều kiện đổi lại. Đối với doanh nghiệp, khoảng cách giữa một cuộc trao đổi tích cực và văn bản pháp lý có hiệu lực là rất đáng kể.
Mark Carney khẳng định Ottawa không thay đổi những giới hạn đàm phán cơ bản. Ông nói nếu có tiến bộ, đó là vì Washington đang tiến gần hơn lập trường Canada. Cách diễn đạt này nhằm thể hiện thiện chí mà không vội trao nhượng bộ. Theo các nguồn tin Reuters, phía Mỹ tiếp tục đòi hỏi nhượng bộ thêm; còn một số người trong ngành cho rằng nếu đạt được thỏa thuận trước mắt, phạm vi có thể khá hẹp.
Thép và ô tô: những mắt xích không thể tách rời
Mục 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại Mỹ cho phép áp dụng biện pháp đối với hàng nhập khẩu trên cơ sở an ninh quốc gia. Những khoản thuế đang được bàn tới gồm mức lên đến 50% đối với thép và mức 25% đối với ô tô Canada; quy tắc cụ thể phụ thuộc phân loại sản phẩm và xuất xứ.
Điều này phức tạp hơn một con số thuế chung: bộ phận ô tô có thể vượt biên giới nhiều lần trước khi một chiếc xe hoàn chỉnh ra thị trường.
Một cuộn thép chịu thuế cao làm tăng chi phí cho nhà cung ứng; một bộ phận xe đắt hơn có thể lan sang nhà máy lắp ráp và người mua cuối cùng. Các doanh nghiệp phải cân đối hợp đồng, nguồn nguyên liệu và kế hoạch đầu tư dài hạn trong khi chưa biết chính sách sẽ được giữ bao lâu. Reuters dẫn lời một đại diện Honda cảnh báo việc nâng thuế thêm vào đầu năm 2027 có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho ngành ô tô Bắc Mỹ. Cảnh báo ấy nhấn mạnh tính liên kết của các dây chuyền sản xuất giữa Canada và Mỹ.
Lịch chính trị tạo sức ép cho một thỏa thuận hẹp
Thời điểm đàm phán cũng mang màu sắc chính trị. Chỉ còn ít ngày trước bầu cử giữa kỳ Mỹ ngày 3/11, thuế quan với Canada trở thành đề tài gây tranh cãi ở những khu vực có thương mại biên giới sâu rộng. Một số ứng viên Cộng hòa tại các bang giáp Canada muốn chấm dứt xung đột thương mại; trong khi chính quyền Trump nhấn mạnh công cụ thuế để củng cố sản xuất trong nước. Lợi ích chính trị ngắn hạn vì vậy có thể vừa thúc đẩy vừa hạn chế nhượng bộ.
Trump nói tranh chấp sẽ được tháo gỡ 'sớm' nhưng không nêu lịch trình. Carney chỉ xác nhận các cuộc tiếp xúc tăng nhẹ. Nếu hai bên chốt một gói tạm thời, đó có thể là cách giảm áp lực trước mắt mà chưa xử lý mọi bất đồng về xuất xứ ô tô, các loại xe tải và cấu trúc thương mại song phương. Một thỏa thuận hạn chế vẫn có ý nghĩa với nhà máy, nhưng không nên bị diễn giải thành sự chấm dứt toàn bộ cuộc chiến thuế.
Từ lời hứa đến cam kết có thể thực thi
Yếu tố quan trọng tiếp theo là tính khả thi: sản phẩm nào được giảm thuế, thời điểm bắt đầu, cơ chế áp dụng và biện pháp giải quyết tranh chấp. Ottawa từng từ chối một đề xuất tháng 8 vì cho rằng điều kiện không công bằng và không có lợi cho kinh tế Canada. Điều đó giải thích vì sao cả hai bên có thể lạc quan trước ống kính nhưng vẫn thận trọng tại bàn thương lượng. Các nhà sản xuất cần văn bản rõ ràng hơn những tuyên bố về một 'đột phá'.
Trong lúc chờ kết quả, doanh nghiệp cần theo dõi biểu thuế cho từng loại hàng, rà soát chứng từ xuất xứ và xây dựng nhiều kịch bản chi phí. Về lâu dài, Canada cũng tìm cách đa dạng hóa thị trường, song không thể nhanh chóng thay thế mạng lưới công nghiệp liên thông với Mỹ. Bài toán thực sự của hai quốc gia là dung hòa ưu tiên chính trị riêng với một hệ thống cung ứng mà sự thịnh vượng của mỗi bên phụ thuộc đáng kể vào bên kia.
