Người đàn ông Ohio gốc Rwanda bị kết tội tại Mỹ vì khai man về vai trò trong cuộc diệt chủng năm 1994

Sau phiên tòa khai mạc ngày 13/10, bồi thẩm đoàn tại tòa án liên bang ở Boston hôm thứ Ba tuyên Nshimiye có tội khai man và cản trở công lý. Các tội danh này không trực tiếp liên quan tới bản thân cuộc diệt chủng, mà tới những lời ông khai dưới lời tuyên thệ tại một phòng xử án Mỹ, nơi theo công tố viên, ông đã phủ nhận sự thật về quá khứ để bảo vệ bản thân và người bạn học cũ.

Người phát ngôn của Công tố viên liên bang Leah Foley cho biết phiên tuyên án dự kiến vào ngày 26/1. Luật sư của Nshimiye không trả lời đề nghị bình luận sau phán quyết. Những thông tin chính của vụ án:

Nshimiye đến Mỹ năm 1995, một năm sau cuộc diệt chủng, với tư cách người tị nạn. Ông nhập quốc tịch Mỹ năm 2003 và xây dựng sự nghiệp kỹ sư, làm việc cho Goodyear Tire & Rubber Co vào thời điểm bị bắt năm 2024.

Công tố viên cho rằng cuộc sống ấy được dựng lên trên một kế hoạch kéo dài nhiều thập kỷ nhằm làm sai lệch và che giấu thông tin để giấu đi quá khứ. Theo luật pháp Mỹ, nói dối trong thủ tục nhập cư hoặc trước tòa có thể dẫn tới truy tố hình sự và trong một số trường hợp bị tước quốc tịch, những công cụ mà nhà chức trách đã nhiều lần sử dụng với những người bị nghi liên quan tới các vụ tàn sát hàng loạt ở nước ngoài.

Dẫn lời các nhân chứng, công tố viên cho biết khi bạo lực bùng nổ vào tháng 4/1994, Nshimiye đang là sinh viên y khoa tại trường đại học ở Butare, miền nam Rwanda, cùng với Teganya. Họ cáo buộc cả hai là thành viên Phong trào Cách mạng Quốc gia vì Phát triển, đảng cầm quyền do người Hutu chi phối đã góp phần thực hiện cuộc diệt chủng, và rằng Nshimiye đã tấn công người Tutsi cũng như giao nộp họ để bị hành hạ hoặc sát hại.

Khi ra làm chứng cho bên bào chữa tại phiên tòa xử Teganya năm 2019, Nshimiye phủ nhận việc tham gia diệt chủng và phủ nhận là đảng viên. Teganya sau đó bị kết tội khai man và gian lận thị thực, lĩnh hơn tám năm tù. Công tố viên cho rằng lời khai của Nshimiye là một bước nữa trong việc che giấu sự thật.

Luật sư của Nshimiye, ông Kurt Kerns, nói với bồi thẩm đoàn trong phần trình bày mở đầu rằng vụ án dựa trên những cáo buộc bịa đặt và thân chủ của ông không có mặt ở Butare khi các vụ giết chóc bắt đầu. Ông lập luận rằng công tố viên chỉ truy tố Nshimiye sau khi ông đứng ra giúp một người bạn bằng cách làm nhân chứng về nhân cách.

“Khi đó, ông ấy tin rằng hệ thống tư pháp Mỹ sẽ bảo vệ mình.” — Kurt Kerns

Ông Kerns nói với bồi thẩm đoàn rằng niềm tin ấy đã bị phản bội. Tuy vậy, bồi thẩm đoàn đã chấp nhận lập luận của bên công tố. Những vụ án như thế này thường đặt ra câu hỏi về độ tin cậy của lời khai được nhớ lại qua ba thập kỷ và hai lục địa, điều mà tòa án phải cân nhắc hết sức thận trọng.

Vụ án là một phần trong nỗ lực rộng hơn của Mỹ và nhiều quốc gia khác nhằm bảo đảm những người bị nghi liên quan đến cuộc diệt chủng Rwanda không tìm được nơi trú ẩn an toàn ở nước ngoài. Do tòa án Mỹ nhìn chung không thể xét xử người nước ngoài về các tội ác xảy ra ở nước ngoài trước khi những đạo luật liên quan có hiệu lực, công tố viên thường dựa vào các tội danh gian lận nhập cư, khai man và khai báo sai sự thật.

Với những người sống sót, các phán quyết như vậy vẫn mang ý nghĩa dù nhiều thập kỷ đã trôi qua, khẳng định thời gian và khoảng cách không xóa được trách nhiệm. Với hệ thống tư pháp, chúng là lời nhắc rằng sự công bằng với bị cáo và lòng trung thành với ký ức nạn nhân phải song hành.