Ba ngã rẽ tương lai của Dải Gaza trước bờ vực sụp đổ tiến trình hòa bình
Phát biểu vào đúng dịp kỷ niệm ba năm sự kiện ngày 7 tháng 10 năm 2023, ông Nickolay Mladenov, Đại diện cấp cao về Dải Gaza thuộc 'Ủy ban Hòa bình' (Board of Peace) do Mỹ hậu thuẫn — cơ quan được giao trọng trách thực thi kế hoạch ngừng bắn ký hồi tháng 10 năm 2025 — đã đưa ra bản đánh giá đầy u ám về tương lai của dải đất ven Địa Trung Hải. Trong bài viết đăng trên tờ nhật báo The National của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), ông Mladenov phân tích rằng Gaza hiện đang đứng trước ba viễn cảnh tương lai rõ rệt.
Kịch bản thứ nhất là sự trở lại của các cuộc chiến tranh định kỳ giữa quân đội Israel và lực lượng Hamas, khi lực lượng vũ trang này tái thiết lập tiềm lực quân sự và Israel chuẩn bị cho các đợt tấn công mới.
Kịch bản thứ hai là tình trạng lấp lửng vô thời hạn với các biện pháp nhân đạo và quản trị hạn chế, đẩy dải đất vào trạng thái bất định vĩnh viễn với công cuộc tái thiết gần như tê liệt hoàn toàn.
Sự tuyệt vọng là một nền tảng tồi tệ cho hòa bình nhưng lại là một công cụ tuyển mộ tuyệt vời cho chủ nghĩa cực đoan.
Kịch bản thứ ba, và cũng là lộ trình khả thi duy nhất theo tầm nhìn trong kế hoạch của Tổng thống Mỹ Donald Trump, là một quá trình chuyển tiếp thực chất. Lộ trình này đòi hỏi sự giải giáp toàn diện vũ khí của Hamas, xóa bỏ tư tưởng cực đoan, chuyển giao quyền lực cho chính quyền dân sự của người Palestine có trách nhiệm giải trình, đồng thời đi kèm việc Israel rút quân theo từng giai đoạn và triển khai viện trợ tái thiết quy mô lớn.
Nút thắt giải giáp vũ khí và bài toán an ninh dài hạn cho các bên
Lời cảnh báo của đặc phái viên Mladenov được đưa ra trong bối cảnh kế hoạch của chính quyền Tổng thống Trump phần lớn đang rơi vào bế tắc nghiêm trọng. Nguyên nhân bắt nguồn từ những bất đồng sâu sắc giữa Ủy ban Hòa bình, Hamas và phía chính phủ Israel xoay quanh các điều kiện tiên quyết cũng như trình tự thực hiện giữa việc giải giáp lực lượng vũ trang và lộ trình rút quân đội Israel.
Các nhà lãnh đạo cấp cao của Israel liên tục khẳng định lập trường không khoan nhượng: không một hoạt động tái thiết nào tại Dải Gaza được phép bắt đầu trước khi nhóm vũ trang Hamas giải trừ toàn bộ vũ khí. Ông Mladenov cũng chia sẻ với những lo ngại an ninh sống còn của công chúng Israel:
Không nhà quan sát nghiêm túc nào có thể đòi hỏi người dân Israel suy nghĩ về tương lai như thể thảm kịch ngày 7 tháng 10 chưa từng xảy ra.
Các thỏa thuận an ninh chiến lược bảo vệ biên giới cần phải được kiểm chứng minh bạch và thực thi nghiêm ngặt trên thực địa.
Các bức tường phòng thủ, vùng đệm quân sự hay các chiến dịch tiến công định kỳ không thể mang lại an ninh lâu dài nếu Gaza tiếp tục bất ổn kinh niên dưới sự kiểm soát của các phe phái vũ trang.
Tương lai hòa bình của Gaza không thể xây dựng thành công nếu không trực diện đối đầu và loại bỏ những ý thức hệ cùng các câu chuyện truyền thông vốn bình thường hóa bạo lực và chủ nghĩa cực đoan.
Các bức tường, vùng đệm và những chiến dịch quân sự lặp đi lặp lại không thể đem lại nền an ninh bền vững nếu Dải Gaza tiếp tục bất ổn vĩnh viễn và nằm dưới sự kiểm soát của các phe phái vũ trang.
Đặc phái viên Mladenov kết luận rằng việc giải giáp vũ khí có xác minh và trao quyền quản trị cho người dân Palestine dưới sự giám sát quốc tế là giải pháp thực tế duy nhất có thể bảo đảm nền an ninh trường tồn cho Israel, đồng thời mang lại quyền tự quyết và tái sinh cho dải đất Gaza.
















