Cam kết “tự nguyện” của Rabat
Theo thông cáo của Hoàng cung được đưa ra sau cuộc họp do Quốc vương Mohammed VI chủ trì với sự tham dự của Thủ tướng, cố vấn hoàng gia và Tổng tham mưu trưởng quân đội, “cam kết tự nguyện” của Ma-rốc đối với lệnh ngừng bắn sẽ không thay đổi dù phái bộ Liên hợp quốc đã chấm dứt.
Hoàng cung cho rằng phái bộ đã không thể bảo đảm việc tuân thủ lệnh ngừng bắn và các chức năng ban đầu của nó đã trở nên lỗi thời. Quốc vương kêu gọi cảnh giác nhằm bảo đảm tôn trọng nghiêm ngặt toàn vẹn lãnh thổ, an ninh quốc gia và sự yên bình của người dân.
Hai lá phiếu phủ quyết khép lại 35 năm
Ngày 30/10, Hội đồng Bảo an thất bại trong việc gia hạn nhiệm vụ cho MINURSO, vốn hết hạn ngày 31/10, sau một cuộc đối đầu hiếm thấy giữa hai thành viên thường trực. Hai dự thảo cạnh tranh có nội dung trái ngược:
- Dự thảo của Mỹ, được 11 thành viên ủng hộ nhưng bị Nga phủ quyết, ủng hộ yêu sách chủ quyền của Ma-rốc, gia hạn phái bộ thêm một năm rồi kết thúc, bỏ chữ “trưng cầu ý dân” khỏi tên phái bộ và kêu gọi tổng điều tra người tị nạn.
- Dự thảo của Nga đề xuất gia hạn thêm một năm, tới ngày 31/10/2027, mà không thay đổi tên hay nhiệm vụ, nhưng chỉ nhận được 3 phiếu thuận, 11 phiếu trắng và bị Mỹ phủ quyết.
*“Quyền phủ quyết của Nga đã ngăn cản những bước đi lịch sử hướng tới việc cuối cùng chấm dứt một cuộc xung đột kéo dài 50 năm.” — Mike Waltz*
Những phản ứng trái chiều
Ma-rốc bày tỏ hài lòng trước việc phái bộ không được gia hạn, trong khi Mặt trận Polisario cho biết họ “lo ngại” và Algeria bày tỏ “sự tiếc nuối sâu sắc”. Trước đó, đại diện của Polisario tại Liên hợp quốc Sidi Omar hoan nghênh quyết định phủ quyết của Nga, cho rằng đề xuất của Mỹ sẽ làm suy yếu quyền tự quyết của người Sahrawi.
Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi các bên tôn trọng và thúc đẩy quyền của người dân Tây Sahara, đồng thời bày tỏ lo ngại về tình hình an ninh trên toàn vùng lãnh thổ. Theo trang web của phái bộ, tính đến tháng 6, MINURSO có 359 nhân sự dân sự và quân sự.
Bước đi tiếp theo của Rabat
Tuần trước, Hoàng cung tuyên bố việc phái bộ chấm dứt đồng nghĩa với việc vấn đề Tây Sahara được rút khỏi sự xem xét của Hội đồng Bảo an. Trong cuộc phỏng vấn với truyền thông nhà nước, Ngoại trưởng Nasser Bourita cho biết bước tiếp theo của Rabat sẽ là đưa Tây Sahara ra khỏi danh sách của Ủy ban phi thực dân hóa Liên hợp quốc, và khẳng định Ma-rốc có sự ủng hộ của hai phần ba số quốc gia thành viên.
Chiến lược này dựa trên đà ủng hộ quốc tế mà Rabat tích lũy trong những năm gần đây, đặc biệt sau khi Nghị quyết 2797 của Hội đồng Bảo an tháng 10/2025 xác lập kế hoạch tự trị của Ma-rốc làm cơ sở cho đàm phán. Tuy nhiên, với Polisario và Algeria, đây là nỗ lực khép lại vĩnh viễn con đường dẫn tới một cuộc trưng cầu ý dân.
Nguy cơ trong khoảng trống giám sát
Ma-rốc kiểm soát toàn bộ các trung tâm đô thị và bờ biển của Tây Sahara, với bức tường an ninh dài khoảng 2.700 km xây từ thập niên 1980. Polisario hoạt động ở phía đông bức tường, với các căn cứ hậu phương quanh Tindouf, tây nam Algeria, nơi họ quản lý các trại tị nạn. Năm 2020, Polisario tuyên bố nối lại “đấu tranh vũ trang” sau khi Ma-rốc kiểm soát một cửa khẩu biên giới với Mauritania, dù Liên hợp quốc mô tả xung đột ở “cường độ thấp”.
Khi không còn lực lượng quốc tế giám sát, mọi sự cố trên thực địa đều có nguy cơ bị hiểu sai hoặc leo thang. Cam kết của Rabat vì thế mang ý nghĩa quan trọng, nhưng hòa bình bền vững vẫn cần một giải pháp chính trị được các bên chấp nhận.
