Ba năm sau ngày 7/10, những gia đình mất người thân ở Israel chọn ký ức và tình yêu để tìm một lối đi khác

Sigal Manzuri nói nỗi sợ lớn nhất sau ba năm là ký ức về hai con gái sẽ dần phai nhạt. Norelle, 25 tuổi, và Roya, 22 tuổi, thiệt mạng tại lễ hội Supernova cùng Amit Cohen, vị hôn phu tương lai của Norelle. Lần cuối gia đình ở bên nhau là tối 6/10/2023 trong bữa ăn mừng Simchat Torah. Sau biến cố, Sigal không tìm cách “khép lại” nỗi đau; bà chọn sống cùng nó bằng việc kể câu chuyện của các con, tổ chức triển lãm, hoạt động cộng đồng và những chương trình hỗ trợ tinh thần cho thanh niên.

NoRo - Lighting the Way được xây dựng từ sở thích, tính cách và ước mơ của Norelle, Roya và Amit. Với Sigal, việc làm cho ký ức có ích đối với người khác là một cách chống lại cảm giác rằng bạo lực đã quyết định toàn bộ ý nghĩa cuộc đời các con. Đó không phải sự lạc quan dễ dãi: bà thừa nhận mỗi ngày vẫn nặng nề, nhưng công việc giúp nỗi đau có một hướng đi, thay vì chỉ còn là khoảng trống.

Sigal nói gia đình bà không chiến đấu bằng vũ khí. Cách họ “chiến đấu” là bảo vệ điều các con từng tin tưởng: lòng tử tế, tình bạn và sự sống. Quan điểm ấy đặc biệt đáng chú ý trong một xã hội mà ký ức 7/10 vẫn gắn chặt với cảm giác bị đe dọa.

AP ghi nhận ba năm sau cuộc tấn công, nhiều người Israel vẫn nhìn Gaza và người Palestine chủ yếu qua lăng kính an ninh, trong khi hình ảnh về thiệt hại dân sự ở Gaza ít hiện diện hơn trong đời sống công cộng Israel.

Khảo sát Pew thực hiện mùa xuân 2026 cho thấy chỉ 17% người Israel tin Israel và một nhà nước Palestine độc lập có thể cùng tồn tại hòa bình; tại Bờ Tây và Đông Jerusalem, tỷ lệ này là 21%. Những con số đó cho thấy tiếng nói hòa giải hiện không phải dòng chủ lưu. Chính vì thế, việc một người mẹ mất hai con vẫn chọn ngôn ngữ tình yêu thay vì thù hận mang một ý nghĩa đặc biệt: nó không phủ nhận tổn thất, mà từ chối để tổn thất trở thành lý do cho bạo lực vô hạn.

“Chúng tôi không chiến đấu bằng vũ khí. Chúng tôi chiến đấu bằng điều mình tin tưởng. Và chúng tôi tin vào tình yêu.” Sigal Manzuri.

Cuộc bầu cử Israel ngày 27/10 diễn ra trong bối cảnh ký ức về 7/10 đã trở thành một đường phân chia chính trị lớn. Reuters cho biết ít nhất chín người trực tiếp chịu mất mát hoặc bị ảnh hưởng bởi vụ tấn công đang tham gia tranh cử ở nhiều phía của phổ chính trị. Một số ủng hộ Benjamin Netanyahu, trong khi nhiều người khác cho rằng cần thay đổi lãnh đạo, điều tra trách nhiệm và khôi phục niềm tin vào nhà nước.

Yonatan Zeigen đi theo một hướng khác: ông tham gia xây dựng đảng A Place for Us All, đặt trọng tâm vào chấm dứt chiếm đóng, giải quyết xung đột và bình đẳng dân sự. Đảng không tranh cử lần này vì ngưỡng 3,25% số phiếu toàn quốc là rào cản quá lớn, nhưng Zeigen cho rằng vẫn cần tạo ra một ngôn ngữ chính trị có tương lai. Đối với ông, hòa bình không phải một trạng thái tự đến; nó cần ý chí chính trị, một tầm nhìn cạnh tranh được với nỗi sợ và một câu chuyện đủ mạnh để người dân tin rằng có lựa chọn khác ngoài chiến tranh.

Một năm sau thỏa thuận do Mỹ làm trung gian nhằm chấm dứt chiến tranh Gaza, Reuters cho biết nhiều mục tiêu lớn vẫn chưa hoàn thành: Hamas chưa giải giáp theo yêu cầu của Israel, quân đội Israel vẫn hiện diện trên phần lớn Gaza và tiến trình tái thiết rất chậm. Tình trạng nhân đạo vẫn nghiêm trọng. Những thực tế này khiến khái niệm “hòa bình” dễ trở nên xa xỉ nếu nó chỉ được nói bằng ngôn ngữ đạo đức mà không đi kèm an ninh, trách nhiệm, quyền dân sự và một cơ chế chính trị có thể thực thi.

Nhưng gia đình như Sigal Manzuri hoặc Yonatan Zeigen nhắc rằng hòa bình cũng không thể bắt đầu nếu xã hội chỉ còn khả năng tưởng tượng đối phương như một mối đe dọa vĩnh viễn. Sự chữa lành mà họ nói tới không đồng nghĩa quên 7/10, cũng không yêu cầu người Palestine quên những mất mát của Gaza. Nó đòi hỏi ký ức phải được giữ lại mà không biến thành giấy phép cho vòng trả đũa tiếp theo. Ba năm sau ngày 7/10, đó có lẽ là lựa chọn khó nhất: vừa bảo vệ sự thật của nỗi đau, vừa từ chối để nỗi đau quyết định toàn bộ tương lai.