Trải nghiệm từ những bệnh nhân hiểu rõ dấu hiệu cơ thể

Cách đây vài năm, trong quá trình chuẩn bị cho buổi họp mặt cựu sinh viên đại học, bà Temitope Omowonuola Ajayi đã nhiều lần nhắc nhở người phụ trách thực phẩm về dị ứng hải sản của mình. Bà kể rằng từ khi còn nhỏ đã từng bị sưng lưỡi và chỉ mới biết nguyên nhân là do hải sản ở độ tuổi 20. Một lần khác, sau khi ăn món Trung Hoa ở một sự kiện rồi mang về nhà, bà trải qua các triệu chứng nghiêm trọng như nghẹt tai, họng, mũi, sưng lợi, lưỡi to gây khó thở. Dù không thể đến bệnh viện ngay vì đã khuya, bà vẫn được bác sĩ tư vấn dùng thuốc hen suyễn đã được kê trước đó và đến viện sớm hôm sau. Chỉ bản thân bà mới có thể giải thích đúng nguyên nhân gây ra phản ứng dị ứng này cho bác sĩ.

Tương tự, câu chuyện từ mẹ của tác giả vào những năm 1970 cũng minh chứng về kiến thức của bệnh nhân đối với cơ thể mình. Khi một phụ nữ trong bệnh viện có huyết áp tăng vọt sau khi sinh con, bác sĩ và y tá lo lắng, nhưng chính người bệnh đã bình tĩnh yêu cầu được ăn và huyết áp trở lại bình thường ngay sau đó. Trường hợp này cho thấy bệnh nhân có thể nắm rõ những nguyên nhân cụ thể mà y khoa có thể chưa nhận thức được.

Hiện tượng "medical gaslighting": Khi bác sĩ không tin bệnh nhân

Tuy nhiên, không phải lúc nào nhận thức của bệnh nhân cũng được tôn trọng. Câu chuyện của Jessica Baladad là một ví dụ điển hình cho hiện tượng được gọi là "medical gaslighting" hay bác sĩ phủ nhận triệu chứng. Năm 2018, cô phát hiện một khối u trong vú khi tự kiểm tra và tìm đến bác sĩ với mong muốn được hỗ trợ.

Advertisement300 × 250

Thay vì được quan tâm nghiêm túc, bác sĩ đầu tiên đã bác bỏ lo lắng của cô với lý do cô quá trẻ để mắc ung thư vú. Chỉ sau vài tháng, khi khối u đã lớn hơn, cô tìm đến bác sĩ khác trong cùng phòng khám và được chỉ định chẩn đoán chính xác ung thư vú. Hiện tượng bác sĩ phủ nhận hoặc xem nhẹ dấu hiệu bệnh của bệnh nhân có thể khiến việc chẩn đoán bị trì hoãn nguy hiểm.

Nguyên nhân dẫn đến việc bác sĩ bỏ qua triệu chứng bệnh nhân

Các yếu tố góp phần rộng lớn vào hiện tượng này bao gồm:

  • Tác dụng phụ thuốc: Bệnh nhân có thể nhận ra triệu chứng mới liên quan đến thuốc mới dùng, trong khi bác sĩ nhầm thành bệnh lý mới.
  • Tiếp xúc môi trường làm việc hoặc sống: Bệnh nhân hiểu rõ hoàn cảnh môi trường và có thể xác định các tác nhân độc hại, còn bác sĩ không có điều kiện tiếp xúc thực tế nên khó chẩn đoán.
  • Bệnh hiếm và di truyền: Do giới hạn khoa học hiện tại, các xét nghiệm thông thường không thể phát hiện và bác sĩ ưu tiên loại trừ bệnh phổ biến đầu tiên.
  • Hồ sơ y tế phân mảnh: Bác sĩ mắc kẹt với thông tin hạn chế nếu không có đầy đủ lịch sử bệnh nhân.
  • Thời gian khám hạn hẹp: Lịch trình bận rộn khiến bác sĩ chỉ có thể đánh giá bề mặt, không đủ thời gian khai thác chi tiết.
  • Thiên kiến vô thức: Nhóm phụ nữ, người da màu hay người bị kỳ thị trọng lượng thân thể có nguy cơ cao bị bác sĩ xem nhẹ triệu chứng.

Tác động tâm lý và sức khỏe của bệnh nhân khi bị bác sĩ bỏ qua

Nghiên cứu tổng hợp trên 151 công trình với hơn 11.000 người mắc bệnh khó chẩn đoán như fibromyalgia, COVID kéo dài, endometriosis, lupus… do các nhà khoa học Rutgers Health công bố cho thấy việc bác sĩ phủ nhận triệu chứng dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Bệnh nhân cảm thấy hoài nghi chính mình, tự trách bản thân, mất niềm tin vào ngành y và thay đổi hành vi như né tránh khám chữa bệnh, làm chậm trễ việc chẩn đoán và điều trị.

Theo Allyson Bontempo, tác giả chính nghiên cứu và học giả tại Rutgers Robert Wood Johnson Medical School, bệnh nhân có thể nghi ngờ liệu triệu chứng có thật hay chỉ là trong đầu mình. Nhiều người bị trầm cảm, có ý định tự tử và stress căng thẳng liên quan đến trải nghiệm bị phủ nhận triệu chứng. Thậm chí, có bệnh nhân phải che giấu triệu chứng để tránh bị cho là phóng đại, có người bỏ hẳn việc đi bệnh viện.

Lời khuyên cho bác sĩ và bệnh nhân

Để tránh tình trạng này, bệnh nhân nên chủ động tìm kiếm ý kiến thứ hai nếu cảm thấy không được lắng nghe hay không được tham gia quyết định về việc điều trị của mình. Không ai hiểu cơ thể họ tốt bằng chính họ. Việc bác sĩ bỏ qua dấu hiệu mà không tiến hành các xét nghiệm phù hợp sẽ khiến các bệnh thực sự bị bỏ sót, có thể phát triển đến giai đoạn nguy hiểm.

Phía bác sĩ được khuyến cáo thực hành lắng nghe tích cực, tự nhìn nhận thiên kiến vô thức của bản thân và tôn trọng các cảm giác đau đớn của bệnh nhân trước khi kết luận.

Trước thực trạng này, nghiên cứu cũng đề xuất phát triển các mô hình can thiệp dựa trên lý thuyết nhằm giảm thiểu hiệu ứng phủ nhận triệu chứng, đồng thời các chính sách dự phòng cần được xây dựng để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Bệnh nhân thường nắm rõ và có thể giải thích đúng triệu chứng của bản thân hơn bất kỳ ai.
  • Hiện tượng medical gaslighting gây hậu quả tâm lý nghiêm trọng như mất niềm tin và tránh né dịch vụ y tế.
  • Thiên kiến vô thức của bác sĩ có thể làm tăng nguy cơ bỏ qua triệu chứng ở nhóm phụ nữ và người da màu.
  • Bệnh nhân nên tìm ý kiến thứ hai khi cảm thấy triệu chứng không được quan tâm đúng mức.
  • Bác sĩ cần thực hành lắng nghe và đánh giá kỹ càng trước khi bác bỏ nghi ngờ của bệnh nhân.

Đăng ký bản tin QMVN