Một cột mốc bị đánh mất
Năm 2000, Mỹ tuyên bố đã loại trừ bệnh sởi – một thành tựu được xây dựng qua nhiều thế hệ tiêm chủng. Hơn một phần tư thế kỷ sau, thành tựu ấy chính thức khép lại. PAHO, văn phòng khu vực châu Mỹ của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), xác định virus đã lưu hành liên tục tại Mỹ hơn 12 tháng, đồng thời tước danh hiệu của Mexico và Bolivia.
“Dù đây là một bước lùi đáng kể, các quốc gia đã hành động để kiểm soát dịch bệnh.” Jarbas Barbosa
Theo Giám đốc PAHO Jarbas Barbosa, mất danh hiệu không chỉ là chuyện danh nghĩa y tế công cộng: nó cho thấy virus đã lưu hành đủ lâu để đặt người dân trước nguy cơ mắc bệnh, nhập viện và tử vong – những điều hoàn toàn có thể phòng ngừa.
Những con số đằng sau bước lùi
Bức tranh dịch tễ tại Mỹ năm nay cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề:
- Tính đến ngày 12/11, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) xác nhận 5.412 ca mắc và 6 ca tử vong; các bang báo cáo tổng cộng 10 ca tử vong trong năm.
- Pennsylvania là bang chịu ảnh hưởng nặng nhất với 7 ca tử vong; Wisconsin ghi nhận 2 ca.
- Bang New York ghi nhận ca tử vong liên quan đến sởi đầu tiên sau hơn 30 năm, nạn nhân là một em nhỏ.
Trong khi đó, các nước láng giềng báo cáo tiến triển. Bộ trưởng Y tế Bolivia Marcela Flores cho biết số ca mắc đã giảm 83% nhờ tiêm chủng, truy vết, kiểm soát biên giới và giám sát cộng đồng. Mexico đã tiêm hơn 40,9 triệu liều vaccine sởi, đạt độ bao phủ 90% và đang tiến tới khép lại ổ dịch.
Robert F. Kennedy Jr. và cuộc khủng hoảng niềm tin
Sự bùng phát diễn ra song song với tỷ lệ tiêm chủng đi xuống dưới thời Bộ trưởng Robert F. Kennedy Jr.
Sau phán quyết của PAHO, ông viết trên mạng xã hội rằng Mỹ sẽ nỗ lực giành lại danh hiệu và khuyến nghị tiêm vaccine, đồng thời cung cấp hướng dẫn chẩn đoán, điều trị cho bác sĩ và thông tin về “lợi ích lẫn rủi ro” của vaccine cho các gia đình.
CDC khẳng định cam kết dập tắt các ổ dịch, trang bị công cụ cho các bang và duy trì vai trò lãnh đạo quốc gia. Giám đốc CDC Erica Schwartz nhấn mạnh điều cốt lõi:
“Danh hiệu loại trừ sởi không bảo vệ người Mỹ, tiêm chủng mới làm được điều đó.” Erica Schwartz
Khi rủi ro mang gương mặt của những đứa trẻ
Với nhiều người, mất danh hiệu có vẻ là chuyện xa xôi. Nhưng với các gia đình có trẻ sơ sinh – những em bé chưa đủ tuổi tiêm vaccine – đó là nỗi lo hiện hữu từng ngày. Daniel Jernigan, cựu giám đốc Trung tâm Quốc gia về Bệnh truyền nhiễm mới nổi và lây truyền từ động vật của CDC, cảnh báo:
“Nếu bạn là cha mẹ của một em bé dưới một tuổi, cuộc sống của bạn sẽ thay đổi.” Daniel Jernigan
Theo ông, các gia đình sẽ phải dè dặt hơn khi đến nơi đông người hay đi máy bay thăm ông bà, bởi khả năng con nhỏ tiếp xúc với người mắc sởi ngày một cao. Tiến sĩ Amesh Adalja của Johns Hopkins University nhận định phán quyết của PAHO chỉ chính thức hóa điều vốn đã quá rõ ràng: Mỹ đã mất khả năng kiểm soát bệnh sởi.
Con đường giành lại danh hiệu
Theo Tiến sĩ Daniel Salas của PAHO, Mỹ dự kiến nộp kế hoạch khắc phục trong vài tuần tới. Tiến sĩ Adalja đề xuất mở các điểm tiêm chủng lưu động tại điểm nóng để tiêm sớm cho trẻ từ 6 đến 11 tháng tuổi, đào tạo bác sĩ trẻ nhận diện triệu chứng sốt kèm phát ban, xét nghiệm nhanh, cách ly ngay, đồng thời yêu cầu các bang siết chặt các trường hợp miễn tiêm không vì lý do y tế khi nhập học.
Hai liều vaccine sởi – quai bị – rubella (MMR) có hiệu quả 97% trong ngăn lây lan, và WHO khuyến nghị 95% dân số được tiêm đủ hai liều để đạt miễn dịch cộng đồng. Theo Jennifer Nuzzo của Brown University, trong khủng hoảng như thế này, giới lãnh đạo y tế quốc gia lẽ ra phải kiên trì truyền tải thông điệp dựa trên bằng chứng mỗi ngày – điều bà cho rằng hiện chưa thấy.

















