Chuyến công du ngoại giao cấp cao của Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi

Ngay sau chuyến thăm chính thức đầu tiên tới Washington, Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi đã đến Tehran, nối tiếp hành trình ngoại giao quan trọng nhằm tăng cường quan hệ với hai đối tác lớn xuyên suốt nhiều năm qua là Mỹ và Iran. Đây là những trung tâm quyền lực trọng yếu đã tác động sâu sắc lên bối cảnh chính trị, an ninh và kinh tế của Iraq kể từ cuộc xâm lược do Mỹ dẫn đầu năm 2003.

Việc ông Ali al-Zaidi lựa chọn hai điểm đến đầu tiên tại Washington DC và Tehran cho thấy bài toán phức tạp mà Baghdad đang đối mặt: tìm cách cân bằng mối quan hệ với hai quốc gia đang ở thế đối đầu, đồng thời tránh bị cuốn vào các mâu thuẫn khu vực.

Hình ảnh và hướng đi mới của Thủ tướng Ali al-Zaidi

Được biết đến như một doanh nhân triệu phú và là ứng viên được khối Shia cầm quyền chọn làm giải pháp dung hòa, Ali al-Zaidi cũng là lựa chọn được Mỹ ưa thích hơn so với đối thủ là cựu Thủ tướng nhiều tranh cãi Nouri al-Maliki. Trên cương vị mới, ông đã khởi động chiến dịch chống tham nhũng mạnh mẽ, dẫn đến việc bắt giữ nhiều nhân vật nổi bật trong giới chính trị Iraq.

Chuyến thăm Washington giữa tháng 7 chứng kiến Thủ tướng al-Zaidi thiết lập mối quan hệ tích cực với Tổng thống Donald Trump, người ca ngợi ông là “một nhà vô địch tuyệt vời” và dự báo hai bên sẽ ký kết nhiều thỏa thuận hợp tác. Điều này được cụ thể hóa khi Iraq công bố hàng chục thỏa thuận với các doanh nghiệp Mỹ cũng như kế hoạch tái hoạt động đường ống dầu còn ngưng trệ nối giữa Iraq và Syria, hành động được Bộ Ngoại giao Mỹ đánh giá cao.

Thắt chặt quan hệ kinh tế và hướng tới độc lập chiến lược

Ali al-Zaidi nhấn mạnh mục tiêu chuyển đổi quan hệ Iraq – Mỹ từ trọng tâm an ninh sang hợp tác kinh tế, thể hiện tham vọng tăng cường sự tin cậy và kết nối bền vững giữa hai bên. Tuy nhiên, dưới chính phủ mới, Iraq cũng đang bắt đầu một chương mới trong chính sách đối ngoại với nỗ lực xây dựng vị thế độc lập, giảm bớt sự phụ thuộc vào Iran – quốc gia có ảnh hưởng lớn tại Iraq kể từ thời hậu Saddam Hussein.

Advertisement300 × 250

Iraq hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn khí đốt và điện của Iran, với kim ngạch thương mại song phương vượt 12 tỷ USD mỗi năm – một trong những thị trường xuất nhập khẩu quan trọng nhất của Tehran. Các chuyến hành hương của hàng triệu tín đồ Shia Iran qua biên giới tới những địa điểm linh thiêng ở Iraq cũng là minh chứng cho mối liên hệ văn hóa, tôn giáo sâu đậm giữa hai nước.

Thách thức an ninh và mối quan hệ với các nhóm vũ trang

Đường đi của đoàn tang lễ lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei qua các thành phố hành hương Shia ở Iraq như Najaf và Karbala cũng tô đậm sự gắn bó lâu dài. Iran đã duy trì mối quan hệ mật thiết với nhiều đảng phái và lực lượng vũ trang Shia tại Iraq – thành phần cốt lõi trong bộ máy an ninh của Iraq, tạo ra ảnh hưởng đáng kể trong chính trường Baghdad.

Dưới áp lực từ Mỹ yêu cầu kiểm soát chặt các nhóm vũ trang thân Iran, trong bối cảnh xung đột Mỹ – Israel với Iran đang diễn ra, Thủ tướng al-Zaidi đối diện với thách thức cân bằng giữa việc duy trì ổn định bên trong và xử lý mối quan hệ phức tạp với các lực lượng này – yếu tố quan trọng trong an ninh quốc gia Iraq.

Quan hệ khu vực và bài toán địa chính trị khó xử

Khi ông al-Zaidi lên nắm quyền, Iraq đã khởi động các nỗ lực thắt chặt quan hệ với các quốc gia Vùng Vịnh và Thổ Nhĩ Kỳ, cố gắng xây dựng Baghdad thành cầu nối hòa giải các cường quốc cạnh tranh trong khu vực.

Tại Tehran, những vấn đề nhạy cảm sẽ được đề cập, trong đó nổi bật là tương lai các nhóm đối lập người Kurd Iran hoạt động tại miền Bắc Iraq ngoài sự kiểm soát trực tiếp của Baghdad. Tehran coi đây là mối đe dọa an ninh và đã tiến hành nhiều đòn không kích nhằm vào họ từ khi chiến tranh bắt đầu ngày 28/2, đồng thời yêu cầu Iraq ngăn chặn hoạt động của các nhóm này trên lãnh thổ.

Dù chuyến thăm của Thủ tướng Ali al-Zaidi mang nhiều ý nghĩa biểu tượng, khó có khả năng tạo ra sự thay đổi đột phá trong chính sách đối ngoại của Iraq. Thay vào đó, Baghdad tiếp tục duy trì chiến lược cần thiết để giữ vững ổn định quốc gia thông qua việc cân bằng mối quan hệ với cả Washington và Tehran.

Lợi ích của Iraq phụ thuộc vào việc vẫn duy trì được các đối tác chiến lược với Mỹ và Iran, bên cạnh câu hỏi lớn về khả năng lãnh đạo mới có thể tái định hình sự cân bằng quyền lực, khẳng định sự độc lập và một vai trò khu vực tự chủ hơn.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Thủ tướng Ali al-Zaidi là ứng viên được Mỹ ưa thích so với cựu Thủ tướng Nouri al-Maliki.
  • Iraq duy trì quan hệ kinh tế sâu rộng với Iran, thương mại vượt 12 tỷ USD mỗi năm.
  • Ali al-Zaidi muốn chuyển hợp tác Iraq – Mỹ từ an ninh sang kinh tế.
  • Các nhóm vũ trang thân Iran là thách thức lớn trong an ninh nội bộ Iraq.
  • Iraq cố gắng giữ thế cân bằng trong quan hệ với Mỹ và Iran để duy trì ổn định.

Đăng ký bản tin QMVN