Khi điều từng khó nói trở thành trọng tâm chính trị
Trong bài phát biểu đối ngoại quan trọng ngày 16/11, Burnham nói rằng Brexit mà người dân Anh nhận được đã không vận hành như kỳ vọng. Đó không chỉ là nhận xét về một thỏa thuận thương mại. Ông đặt câu hỏi rộng hơn về khả năng của nền kinh tế và vị thế quốc tế của Anh khi phải xoay xở với những rào cản mới giữa nước này và thị trường láng giềng lớn nhất.
Lời nói ấy đáng chú ý bởi nhiều năm qua, cả Công đảng lẫn đảng Bảo thủ đều e ngại mở lại tranh luận Brexit. Lá phiếu năm 2016 từng chia rẽ các thế hệ, địa phương và tầng lớp xã hội. Nay chi phí giao thương và môi trường an ninh thay đổi khiến việc im lặng cũng trở thành một lựa chọn mang tính chính trị.
Ba hồ sơ quyết định giá trị của cuộc tái thiết
Trọng tâm hội nghị Brussels ngày 20/11 là các thỏa thuận có thể đo đếm. Một khuôn khổ vệ sinh và kiểm dịch động, thực vật có thể giảm chứng từ và kiểm tra đối với hàng thực phẩm qua biên giới.
Chính phủ Anh ước tính một thỏa thuận về thực phẩm và đồ uống có thể tạo thêm tới 5,1 tỷ bảng mỗi năm cho nền kinh tế, nhưng đây là dự báo, không phải lợi ích đã thu được.
Hai hồ sơ khác là kết nối hệ thống mua bán phát thải và cơ chế trải nghiệm dành cho thanh niên, cho phép một số người trẻ học tập, làm việc hoặc sinh sống tạm thời ở phía bên kia eo biển theo điều kiện thỏa thuận. Đối với doanh nghiệp, điều quan trọng không chỉ là tuyên bố chính trị mà còn là thời hạn thực hiện, chi phí tuân thủ và khả năng dự báo quy định.
Ủy ban chuyên trách của Quốc hội Anh ngày 19/11 nhấn mạnh giới kinh doanh cần những cột mốc cụ thể hơn là lời lẽ thân thiện. Ba hồ sơ có thể tạo ra tín hiệu cải thiện quan hệ, song khác với việc khôi phục toàn bộ tư cách thành viên EU.
Tái gia nhập vẫn là câu hỏi lớn nhưng chưa có lộ trình
Burnham từng để ngỏ thảo luận mọi phương án quan hệ với châu Âu, kể cả khả năng đi xa hơn trong tương lai. Tuy nhiên, trước hội nghị lần này, chính phủ vẫn khẳng định các “lằn ranh đỏ”: không tái gia nhập EU, không trở lại thị trường chung hoặc liên minh thuế quan và không khôi phục nguyên trạng quyền tự do đi lại. Đó là sự khác biệt giữa một cuộc tranh luận chính trị dài hạn và nhiệm vụ ngoại giao trước mắt.
Ngay cả nếu dư luận Anh tiếp tục chuyển sang đánh giá Brexit tiêu cực, quá trình xin gia nhập lại cũng phải nhận được sự chấp thuận của các thành viên EU và đòi hỏi thương lượng về nghĩa vụ ngân sách, quy tắc thị trường, di chuyển lao động và thể chế. Một phần cử tri có thể muốn bớt rào cản thương mại nhưng không sẵn sàng chấp nhận toàn bộ điều kiện đi kèm tư cách thành viên.
Thế giới thay đổi, phép tính chiến lược cũng đổi khác
Vào năm 2016, những người ủng hộ rời EU kỳ vọng nước Anh có thể linh hoạt ký các thỏa thuận thương mại toàn cầu. Nhưng chiến tranh tại Ukraine, căng thẳng thương mại và những cú sốc địa chính trị cho thấy năng lực hợp tác với các nước láng giềng còn mang giá trị về năng lượng, an ninh và sức chống chịu của chuỗi cung ứng. EU cũng có lợi ích trong một quan hệ ổn định với Anh, đặc biệt về quốc phòng và khí hậu.
Dẫu vậy, xích lại gần nhau không thể xóa ngay một thập kỷ thay đổi pháp lý và đầu tư. Thành công của hội nghị sẽ được đánh giá bằng việc các cam kết trở thành quy tắc áp dụng được, doanh nghiệp có giảm chi phí thật hay không, và người dân có cảm nhận được cơ hội mới. Thách thức của Burnham không phải đơn giản là đảo ngược lịch sử, mà là xây dựng sự đồng thuận cho bước tiếp theo.

















