Bối cảnh và lý do sửa đổi luật tái xét xử hình sự tại Nhật Bản
Ngày 17/7/2026, Quốc hội Nhật Bản đã chính thức thông qua một dự luật sửa đổi hệ thống tái xét xử hình sự kéo dài nhiều thập kỷ với mục tiêu hạn chế việc công tố viên kháng cáo các quyết định cho phép tái xét xử. Sửa đổi này đánh dấu lần đầu tiên có thay đổi căn bản đối với bộ luật tố tụng hình sự từ năm 1948 vốn bị chỉ trích vì khiến quá trình xét xử lại kéo dài, làm trì hoãn công lý cho những người bị kết án oan sai.
Dự luật được thông qua sau khi thu hút sự quan tâm rộng rãi trong dư luận và các nhóm bênh vực quyền lợi người bị kết án sai, nhất là sau bản án trắng án năm 2024 đối với ông Iwao Hakamata, 90 tuổi, trong vụ án giết người kinh hoàng năm 1966 tại tỉnh Shizuoka. Vụ án này cũng làm dấy lên yêu cầu thay đổi luật do quá trình kéo dài gần nửa thế kỷ mới giành lại được công bằng cho ông Hakamata.
Những điểm quan trọng của luật mới và cách thức vận hành
Theo quy định mới, công tố viên sẽ bị cấm kháng cáo quyết định tòa án cho phép mở lại vụ án tái xét xử, trừ những trường hợp đặc biệt khi có "lý do đủ mạnh". Nếu có kháng cáo, chính phủ bắt buộc phải công bố rõ lý do, tạo ra sự minh bạch hơn trong quá trình tố tụng.
Sửa đổi còn cho phép tòa án yêu cầu công tố viên cung cấp bằng chứng mới, nhưng chỉ giới hạn trong phạm vi những chứng cứ liên quan trực tiếp đến lý do xin tái xét xử. Điều này được xem là bước tiến nhằm ngăn chặn việc giữ kín thông tin và tạo điều kiện cho các bị cáo hoặc người bảo vệ họ tiếp cận với bằng chứng hỗ trợ cho việc giải oan nếu có.
Ngoài ra, luật cũng cấm sử dụng các bằng chứng được công bố cho mục đích khác ngoài xét xử lại, với mức phạt nghiêm khắc lên đến một năm tù hoặc phạt tiền tối đa 500.000 yên (xấp xỉ 3.100 USD) đối với hành vi vi phạm. Đồng thời, một quy trình sàng lọc tòa án cũng sẽ được thiết lập để loại bỏ sớm các đơn xin tái xét xử không đáp ứng các yêu cầu chính thức.
Phản ứng từ các bên liên quan và kế hoạch kiểm tra lại luật
Junichi Matsuda, Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Nhật Bản, từng phát biểu trong một tuyên bố hồi tháng 6 rằng dù sửa đổi luật là bước tiến tích cực, nhiều vấn đề vẫn tồn tại trong việc cứu giúp người bị kết án oan một cách nhanh chóng và chính xác, mục tiêu cốt lõi của hệ thống tái xét xử.
Ông nhấn mạnh việc công bố rộng rãi bằng chứng cần được thực hiện để các bên yêu cầu tái xét xử và luật sư có thể chuẩn bị đầy đủ cho vụ kiện của mình. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng việc cấm sử dụng bằng chứng ngoài mục đích xét xử lại có thể tạo áp lực đối với luật sư và người hỗ trợ trong quá trình tìm công lý.
Quá trình sửa đổi luật gặp khó khăn với việc Bộ Tư pháp Nhật Bản ban đầu đề xuất cho phép công tố viên kháng cáo, nhưng đề xuất đã bị chỉnh sửa ba lần trước khi trình Quốc hội để đạt được sự đồng thuận rộng rãi hơn.
Vụ án Hakamata và ảnh hưởng đối với cải cách luật
Điển hình cho tầm quan trọng của sửa đổi này là vụ án của ông Iwao Hakamata, trong đó phải mất đến 43 năm từ lúc đề nghị tái xét xử lần đầu cho đến khi ông được trắng án. Công tố viên đã buộc phải công khai bằng chứng vào năm 2010 theo yêu cầu của tòa án, khiến nghi ngờ về bản án tử hình được Tòa án Tối cao xác nhận từ năm 1980 được đặt ra.
Mặc dù ông Hakamata được tha tù vào năm 2014, án tù dài lâu đã làm suy giảm sức khỏe tâm thần của ông, khiến việc giao tiếp trở nên khó khăn. Trường hợp này phản ánh rõ sự cần thiết phải cải tổ hệ thống để tránh kéo dài oan sai và giúp đỡ người bị kết án oan được tiếp cận công lý kịp thời hơn.
Luật sửa đổi sẽ được triển khai theo từng giai đoạn trong vòng một năm kể từ khi công bố, đồng thời chính phủ cũng sẽ tổ chức đánh giá tình hình sau mỗi năm năm để xem xét hiệu quả và điều chỉnh phù hợp.
Theo đó, hệ thống tái xét xử hình sự tại Nhật Bản đang được cải tổ nhằm nâng cao hiệu quả, tính minh bạch và hạn chế sự chậm trễ không cần thiết trong giải quyết các vụ án sai phạm, thể hiện bước tiến mới trong công cuộc cải cách tư pháp của nước này.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Quốc hội Nhật Bản lần đầu tiên sửa đổi hệ thống tái xét xử hình sự sau nhiều thập kỷ.
- Luật mới cấm công tố viên kháng cáo quyết định cho tái xét xử trừ trường hợp đặc biệt có lý do rõ ràng.
- Bằng chứng mới chỉ được yêu cầu và sử dụng trong phạm vi liên quan đến tái xét xử.
- Hệ thống sẽ áp dụng quy trình sàng lọc tòa án để loại bỏ đơn tái xét xử không hợp lệ từ sớm.
- Chính phủ sẽ đánh giá định kỳ luật mới sau mỗi 5 năm.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.














