Khảo sát mới và bài học về cách so sánh kết quả bầu cử
Trong tuần qua, công ty nghiên cứu Quaest tiến hành khảo sát cho Genial Investimentos tại 10 bang của Brazil, tập trung vào mức độ ủng hộ ứng viên Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva. Kết quả cho phép so sánh tỷ lệ ủng hộ Lula hiện nay với kết quả bầu cử vòng hai năm 2022 tại cùng những địa phương này.
Tuy nhiên, nhiều phân tích trước đó đã mắc sai lầm phổ biến khi quy đổi trực tiếp tỷ lệ ủng hộ trong khảo sát thành tỷ lệ phiếu hợp lệ và so sánh với kết quả bầu cử thực tế. Việc này là không chính xác bởi khảo sát dựa trên tổng số cử tri đủ quyền bầu, bao gồm người sẽ bỏ phiếu trắng, phiếu vô hiệu hoặc không đi bỏ phiếu, trong khi tỷ lệ phiếu hợp lệ chỉ tính trên số phiếu hợp lệ thực tế sau bầu cử, loại trừ các phiếu không hợp lệ và số người vắng mặt.
Ý nghĩa của mẫu số trong phân tích lựa chọn cử tri
Khảo sát bầu cử được hỏi rằng: "Nếu cuộc bầu cử diễn ra ngay lúc này, ông/bà sẽ bầu cho ứng viên nào?" Tỷ lệ trả lời phản ánh toàn bộ cử tri đủ điều kiện, gồm người bỏ phiếu hợp lệ, phiếu trắng, phiếu vô hiệu và người không tham gia bầu cử.
Trái lại, tỷ lệ phiếu hợp lệ chỉ tính trên nhóm phiếu hợp lệ, không bao gồm người không đi bầu, phiếu trắng và phiếu vô hiệu. Do đó, tỷ lệ ủng hộ có thể tăng nếu tỷ lệ cử tri không đi bỏ phiếu hoặc số phiếu trắng, vô hiệu tăng, dù số lượng phiếu thực nhận không tăng thêm.
Antonio Lavareda từng lưu ý rằng việc so sánh giữa tỷ lệ khảo sát và tỷ lệ phiếu hợp lệ đòi hỏi mẫu số phải đồng nhất. So sánh tỷ lệ khảo sát trên tổng cử tri đủ điều kiện với tỷ lệ phiếu hợp lệ trên tổng phiếu hợp lệ sẽ gây hiểu nhầm tương tự như tính tỷ lệ thất nghiệp chỉ trên nhóm người đang có việc làm.
Cách thức so sánh đúng đắn và kết quả khảo sát
Để so sánh chính xác, cần lấy số phiếu Lula nhận được tại vòng hai năm 2022 chia cho tổng số cử tri đủ điều kiện tại từng bang. Đây là cơ sở để đối chiếu tỷ lệ ủng hộ hiện nay từ khảo sát.
Điều này cho thấy cử tri tại toàn bộ các bang được khảo sát có xu hướng ủng hộ Lula tăng lên so với năm 2022: có 8 trong 10 bang cho thấy tỷ lệ ủng hộ hiện vượt qua mức thực nhận năm trước.
Ví dụ, tại bang Pernambuco, Lula nhận được khoảng 52% tổng số cử tri đủ điều kiện vào năm 2022, trong khảo sát tháng 7 của Quaest, tỷ lệ ủng hộ tăng thêm 6,1 điểm phần trăm. Tại bang Ceará, tỷ lệ tăng thêm 4,2 điểm phần trăm. Ngay cả tại những bang có xu hướng phản đối, như Goiás và São Paulo, tỷ lệ ủng hộ cũng đều tăng 3,3 điểm và 1,8 điểm phần trăm tương ứng.
Mức độ ủng hộ tại Minas Gerais tương đương năm ngoái, đạt 38% cử tri đủ điều kiện. Chỉ có bang Paraná là cho thấy tỷ lệ giảm nhẹ so với 2022 với 28% tỷ lệ ủng hộ hiện tại so với gần 30% trước đây.
Ý nghĩa tổng thể về triển vọng bầu cử
Nếu tỷ lệ khảo sát hiện nay được áp dụng cho toàn bộ 10 bang, Lula dự kiến nhận được khoảng 47,1 triệu phiếu, tăng 2,2 triệu so với vòng hai năm 2022. Với 10 bang này chiếm khoảng 75% tổng cử tri của 27 bang Brazil, đây là tín hiệu tích cực về triển vọng của Lula trong năm nay.
Tuy nhiên, nếu giữ nguyên tỷ lệ phiếu tại các bang còn lại như năm 2022, tổng số phiếu Lula nhận được trên toàn quốc sẽ là khoảng 62,3 triệu, tăng gần 2 triệu phiếu so với lần trước. Nhưng tỷ lệ phần trăm trên tổng số cử tri chỉ đạt 39%, bằng với kết quả năm 2022 (60,3 triệu phiếu trên 156,4 triệu cử tri đủ điều kiện).
Điều này phản ánh thực tế rằng người ủng hộ Lula có xu hướng thấp hơn trong việc đi bỏ phiếu, dẫn đến tỷ lệ phiếu hợp lệ không tăng tương ứng với tỷ lệ ủng hộ trong khảo sát. Năm 2022 cũng đã từng chứng kiến tình trạng này khi kết quả khảo sát dự báo cao hơn thực tế do không tính toán tỷ lệ cử tri không đi bầu.
Thách thức về tỷ lệ cử tri đi bầu và tác động đến cuộc đua
Bất chấp tỷ lệ ủng hộ cao hơn trong khảo sát, nhiều cử tri hiện tại vẫn tỏ thái độ không đồng tình với việc giữ nguyên ông Lula. Ngoại trừ các bang ở miền Đông Bắc, các nơi còn lại phần lớn không ủng hộ ông tiếp tục nhiệm kỳ mới, cho thấy nguy cơ tỷ lệ cử tri không đi bỏ phiếu hoặc không ủng hộ cao, gây thách thức cho chiến dịch của ông.
Điều cần lưu ý khi đọc kết quả khảo sát và bầu cử
Bài học quan trọng từ phân tích này là không nên xem kết quả khảo sát như là phiên bản sơ bộ hay chính xác tương đương phiếu hợp lệ trong bầu cử. Khảo sát chỉ phản ánh thái độ của cử tri đủ điều kiện tại thời điểm thực hiện, trong khi kết quả thực tế chịu ảnh hưởng của chiến dịch vận động, thay đổi ý kiến, tỷ lệ đi bầu và lựa chọn bỏ phiếu trắng hoặc vô hiệu.
Việc đánh giá xu hướng cử tri trong giai đoạn cuối cần tập trung phân tích người chưa quyết định và khả năng đi bầu thay vì chỉ dựa vào mức độ ủng hộ được khảo sát. Mẫu số sử dụng trong so sánh là yếu tố cơ bản quyết định ý nghĩa và chuẩn xác của phân tích. Một khi mẫu số thay đổi, nội hàm của kết quả cũng thay đổi theo.
Do đó, trước khi khẳng định ai tăng hay giảm tỷ lệ ủng hộ, hay dự đoán người thắng cử, cần đảm bảo đang so sánh những đại lượng có cùng mẫu số và ý nghĩa thống kê tương ứng.
(Bài viết bởi Giáo sư Antonio Lavareda, CEO Quaest, đăng trên O Globo)









