Bảy triệu người và một hóa đơn khổng lồ
Hệ thống trợ cấp khuyết tật của Anh ra đời sau chiến tranh để bù đắp thu nhập cho những người lao động bị thương tật. Theo thời gian, nó phát triển thành một mạng lưới phức tạp, trong đó Personal Independence Payment (PIP) chi trả cho bất kỳ ai mắc bệnh hoặc khuyết tật, giàu hay nghèo, có việc làm hay không. Khi tiền thân của PIP ra đời vào thập niên 1990, chính phủ dự tính chỉ vài trăm nghìn người nộp đơn; nay cứ 12 người dân thì có một người nhận trợ cấp khuyết tật.
Rõ ràng điều này không bền vững ở bất kỳ cấp độ nào. Đây thực sự là vấn đề lớn nhất hiện nay, và thị trường trái phiếu đang phản ánh điều đó.
Lợi suất trái phiếu chính phủ Anh kỳ hạn 10 năm đã tăng lên khoảng 5,5%, cao hơn cả Pháp và Hy Lạp, khiến chi phí vay nợ của quốc gia tăng thêm hàng tỷ bảng.
Những con số biết nói
Dữ liệu của Department for Work and Pensions và các dự báo tài khóa vẽ nên bức tranh đáng lo ngại:
Số người trong độ tuổi lao động nhận trợ cấp ốm đau, khuyết tật tăng từ 2,9 triệu năm 2019 lên 4,7 triệu.
Từ năm 2017 đến 2025, số hồ sơ khuyết tật vì ung thư tăng gấp đôi, trong khi hồ sơ liên quan đến các vấn đề tâm thần tăng gấp bốn.
Trung bình gần 1.000 người mỗi ngày được đưa vào danh sách nhận PIP.
Chương trình thuê xe Motability chiếm khoảng một trong bảy xe mới bán ra ở Anh, nhưng chỉ một trong mười xe được cải tạo cho người khuyết tật.
Trái lại, ở Mỹ, số người nhận trợ cấp khuyết tật liên bang đã giảm trong 15 năm qua. Không quốc gia phương Tây nào chứng kiến mức tăng như Anh.
Cải cách – canh bạc chính trị
Năm 2025, Thủ tướng khi đó Keir Starmer đề xuất siết điều kiện hưởng trợ cấp để tiết kiệm 5 tỷ bảng mỗi năm vào năm 2030, nhưng phải rút lại trước làn sóng phản đối. Nhà đầu tư bán tháo trái phiếu, đồng bảng mất giá.
Người kế nhiệm, Andy Burnham, cam kết xử lý vấn đề phúc lợi nhưng không bằng những “cắt giảm thô bạo”. Ở châu Âu, Pháp, Tây Ban Nha và Đức cũng cho thấy cải cách an sinh là bài toán chính trị đầy rủi ro.
Gót chân Achilles về tài khóa của chính phủ này cho đến nay là việc không muốn hoặc không thể cắt giảm chi tiêu công.
Burnham sẽ công bố ngân sách đầu tiên vào cuối tháng này, và giới quan sát dự đoán sẽ có thêm các đợt tăng thuế – có thể củng cố tài chính công nhưng lại kìm hãm tăng trưởng.
Những con người phía sau con số
Với nhiều gia đình, trợ cấp là chiếc phao cứu sinh. Bà Eleonore Paxman ở ngoại ô London có ba người con đều nhận trợ cấp khuyết tật vì tiểu đường type 1, ADHD, tự kỷ và các rối loạn khác. Chồng bà mất thính lực và mất việc; bà nghỉ làm để dạy con tại nhà và từng rơi vào khủng hoảng tinh thần nghiêm trọng.
Không có sự hỗ trợ này, chúng tôi sẽ gặp rắc rối lớn.
Các tổ chức từ thiện như Citizens Advice Liverpool nhấn mạnh rằng không ai coi chẩn đoán bệnh là “trúng số”. Tuy vậy, hệ thống cũng có kẽ hở: hồ sơ không cần xác nhận của bác sĩ, phỏng vấn phần lớn qua điện thoại từ thời đại dịch, và những vụ gian lận như của Catherine Wieland – người nhận trợ cấp vì không thể ra khỏi nhà nhưng lại đi du lịch Cancún – làm xói mòn niềm tin của công chúng.
Đầu tư vào kỹ năng thay vì chỉ phát tiền
Ở Walton, khu dân cư nghèo của Liverpool, khoảng một nửa số hộ nhận trợ cấp và cứ năm người trong độ tuổi lao động thì một người nhận PIP. Morgan Price, 22 tuổi, không đi học, không có việc làm, sống nhờ trợ cấp và nay nhận thêm PIP vì rối loạn căng thẳng sau sang chấn. Anh hiện có khoảng một triệu người trẻ trong tình cảnh tương tự, và tỷ lệ thanh niên không học tập, không làm việc chỉ đứng sau Romania ở châu Âu.
Chúng ta sẽ tốt hơn nhiều nếu đầu tư vào kỹ năng của họ thay vì chỉ trao trợ cấp.
Một báo cáo cho thấy cứ 25 bảng chi cho trợ cấp thanh niên, nhà nước chỉ chi 1 bảng hỗ trợ việc làm. Tony Shepherd, cựu nhân viên ngân hàng Goldman Sachs nay điều hành một tổ chức từ thiện ở Liverpool, gọi trợ cấp hiện nay là “miếng băng dán” – giúp người ta trụ lại, nhưng chưa giúp họ đứng dậy.
