Bảy triệu người và hóa đơn hơn 100 tỷ bảng
Theo Wall Street Journal, quy mô của hệ thống trợ cấp ốm đau và khuyết tật ở Anh đã tăng vọt chỉ trong vài năm:
- Khoảng bảy triệu người, hơn 10% dân số, nhận ít nhất một khoản trợ cấp ốm đau hoặc khuyết tật.
- Số người trong độ tuổi lao động nhận trợ cấp tăng hơn 60% trong sáu năm, từ 2,9 triệu lên 4,7 triệu.
- Chi phí năm nay vượt 100 tỷ bảng, cao hơn khoảng một phần ba ngân sách quốc phòng, và có thể đạt 130 tỷ bảng trong bốn năm tới.
Phần lớn hồ sơ mới liên quan đến các vấn đề sức khỏe tâm thần như trầm cảm, lo âu và rối loạn tăng động giảm chú ý – những tình trạng khó xác minh hơn khuyết tật thể chất. Từ năm 2017 đến 2025, số hồ sơ vì ung thư tăng gấp đôi, trong khi hồ sơ vì các vấn đề tâm thần tăng gấp bốn. Để so sánh, ở Mỹ, số người nhận trợ cấp khuyết tật liên bang đã giảm trong 15 năm qua.
Khi trợ cấp vượt khỏi mục đích ban đầu
Trợ cấp khuyết tật ra đời sau chiến tranh nhằm bù đắp thu nhập cho những người lao động bị thương tật. Theo thời gian, nó phát triển thành nhiều chương trình, trong đó có Trợ cấp Độc lập Cá nhân (PIP) – khoản tiền mặt cho bất kỳ ai mắc bệnh hay khuyết tật, bất kể giàu nghèo hay có việc làm. Khi tiền thân của PIP ra đời những năm 1990, chính phủ dự tính chỉ vài trăm nghìn người đăng ký; nay cứ 12 người thì có một người nhận trợ cấp khuyết tật, và trung bình gần 1.000 người được duyệt PIP mỗi ngày.
Tôi nghĩ mọi người nhìn chung đều đồng ý rằng hệ thống hiện đang làm những việc mà nó không được thiết kế để làm.
Một ví dụ là chương trình Motability, cho phép người nhận PIP đổi một phần trợ cấp đi lại lấy một chiếc ô tô mới mỗi ba năm, với thuế, bảo hiểm và bảo dưỡng được chi trả. Năm ngoái, 860.000 người sử dụng xe của chương trình, chiếm khoảng một trong bảy xe mới bán ra tại Anh, nhưng chỉ một trong mười xe được cải tạo cho người khuyết tật. Motability cho biết khoảng 40% khách hàng không tự lái nên không cần xe cải tạo, và khẳng định chương trình khắc phục một thất bại thực sự của thị trường.
Hai mặt của một hệ thống
Ở Walton, một vùng ngoại ô Liverpool thuộc nhóm nghèo nhất nước Anh, khoảng một nửa số hộ gia đình nhận phúc lợi và cứ năm người trong độ tuổi lao động thì có một người nhận PIP. Một số cư dân cho rằng không công bằng khi người đi làm đóng thuế để trả cho những người không tìm việc. Nhưng các tổ chức từ thiện nhìn nhận khác.
Người ta không phải cứ bước vào rồi nói kiểu: ‘Trúng mánh rồi. Tôi có chẩn đoán ADHD. Đưa đây, đưa đây.’ Mọi chuyện không vận hành như vậy.
Theo các tổ chức này, trợ cấp là chiếc phao cho những gia đình đối mặt với giá thực phẩm và sưởi ấm tăng vọt; việc cắt giảm trợ cấp thất nghiệp trong thập niên 2010 đã khiến nhiều người chuyển sang xin trợ cấp khuyết tật.
Có những gia đình mà nhiều thành viên cùng mang bệnh mãn tính coi khoản tiền này là cứu cánh. Dẫu vậy, hệ thống cũng có kẽ hở: hồ sơ không cần xác nhận của bác sĩ, phần lớn cuộc phỏng vấn chuyển sang hình thức trực tuyến từ đại dịch, và đã có những trường hợp gian lận bị đưa ra tòa.
Thị trường trái phiếu lên tiếng
Lợi suất trái phiếu chính phủ Anh kỳ hạn 10 năm đã tăng lên khoảng 5,5% từ mức 4,5% đầu năm, cao nhất nhóm G7. Nước Anh đã vay thêm 1.000 tỷ bảng kể từ đại dịch, trong khi gánh nặng thuế ở mức cao nhất kể từ Thế chiến thứ hai. Năm 2025, Thủ tướng khi đó Keir Starmer từng công bố kế hoạch siết điều kiện nhận trợ cấp để tiết kiệm 5 tỷ bảng mỗi năm, nhưng phải từ bỏ trước làn sóng phản đối.
Gót chân Achilles về tài khóa của chính phủ này cho đến nay là sự không sẵn lòng hoặc không có khả năng cắt giảm chi tiêu công.
Thủ tướng Andy Burnham cam kết giải quyết vấn đề phúc lợi nhưng không bằng những đợt “cắt giảm thô bạo”. Ngân sách sắp công bố trong tháng này được dự đoán sẽ có thêm các biện pháp tăng thuế.
Thế hệ trẻ đứng ngoài thị trường lao động
Khoảng một triệu thanh niên Anh không đi học, không có việc làm và không tham gia đào tạo; năm ngoái, chỉ Romania có tỷ lệ này cao hơn ở châu Âu. Động lực tài chính cũng đáng kể: một người trẻ ngoài London có thể nhận khoảng 900 bảng mỗi tháng từ trợ cấp thất nghiệp và nhà ở, tăng lên khoảng 2.000 bảng nếu được xếp vào diện không đủ sức khỏe làm việc và nhận thêm PIP, trong khi một công việc lương tối thiểu 40 giờ mỗi tuần mang về khoảng 1.880 bảng sau thuế. Một báo cáo do chính phủ đặt hàng cho thấy cứ 25 bảng chi cho trợ cấp người trẻ thì chỉ có 1 bảng dành cho hỗ trợ việc làm. Bộ Lao động và Hưu trí cho biết sẽ chi thêm 3,5 tỷ bảng giúp người khuyết tật tìm việc, nhưng những người làm công tác xã hội ở Liverpool cho rằng các giải pháp hiện nay mới chỉ là “miếng băng dán” cho một vết thương sâu.
